سفرنویس | SafarNevis برگزاری تورهای تهران گردی، ادیان گردی ، آرامستان گردی و معرفی ناشناخته های ایران زمین
کتاب کارنامه خورش، دستور غذای نادرمیرزا نوه فتحعلی شاه قاجار که با همراهی همسرش تهیه شده بود، منتشر شد. این کتاب روایتی است خوش طعم از خاطرات یک زوج قاجاری
چون نامهی من به همه روی زمین پراکنده گردد، بهتر آن است که همه گونه خورش را فرمان دهی تا من بنگارم. شاید به کشوری این خوردنی ندانند و فرو مانند
کارنامهی خورش دستور کامل غذاهای مختلف ایرانی و گاهی غیر ایرانی است که به همت نادرمیرزا و همراهی همسرش نوشته شده است. تسلط نویسنده به ادبیات، تاریخ و طب دوره خودش و دقت او در نگارش باعث شده کتاب کارنامه خورش تنها دستور طبخ غذاهای مختلف نباشد. این کتاب فرهنگنامهای از غذاهای ایرانی است به همراه شرح حوادث تاریخی، خاطرات نویسنده، قصه و شعر که همه با نظمی درونی کنار هم نشستهاند. توصیفات و ابداعات زبانی برای طعمها و تاریخچهی غذاهای محلی ایران، همراه گزارش آداب و رسوم روابط اجتماعی و خانوادگی آن دوره کاری کرده که این متن در گذر زمان همچنان خواندنی و تازه باشد.
نادرمیرزا قاجار یکی از نوادگان فتحعلی شاه است که برخلاف خیلی از شاهزادگان قاجاری قدر ندید و بخشی از عمرش را به خاطر درگیریهای سیاسی در زندان گذراند. او را میتوان یکی از شاهزادگان فرهیختهی قاجاری دانست که سالهای آخر عمرش را به مطالعه و نویسندگی گذراند. «تاریخ و جغرافی دارالسلطنه تبریز»، «نوادرالامثال» و «لغات تشریح انسان» از آثار اوست.
برای آنکه حس و حال نسخهی خطی در کتاب باقی بماند، سعی کردیم تا جایی که میشود گرافیک کتاب با ذوق و سلیقه نادرمیرزا در نسخهی خطی یکسان باشد. نام کتاب، طراحی جلد، فونت و نشانههایی که در عنوان کتاب و سرفصلها استفاده شده همه بر اساس نسخهی خطی نادرمیرزاست. همچنین برخلاف اکثر کتابها که. تکرنگ هستند، این کتاب را دو رنگ چاپ کردیم تا هم خواندن متن برای مخاطب آسانتر باشد و هم به نسخهی اصلی وفادار بمانیم.
مشخصات کتاب؛
▫ کارنامه خورش
▫ دستور غذاهای نادرمیرزا قاجار
▫ به کوشش نازیلا ناظمی
▫ نشر اطراف
▫۲۷۲ صفحه
نازیلا ناظمی کارشناس ارشد تاریخ معاصر و کارشناس ارشد تاریخ و تمدن و زبانهای باستان است. ناظمی پس از گذراندن دو سال از مقطع دکتری به تحقیق دربارهی اسطورهها و نمادها و پژوهش در نسخ خطی پرداخت. او ۵ سال در مؤسسهی مطالعات تاریخ معاصر ایران کارشناس اسناد و پژوهشگر تاریخ معاصر بود. از بهمن ۱۳۸۹ تا سال ۱۳۹۷ ناظمی عضو گروه نویسندگان نشریهی دانستنیها بود. در خلال این سالها، ناظمی بهعنوان کارشناس تاریخی با برنامههای تلویزیونی مانند «چرخ»، «کاروانسرا» و «موتور جستجو» همکاری داشت و همزمان در تدوین «دانشنامهی جغرافیای جهان اسلام» با پژوهشکدهی تاریخ اسلام در زمینهی مدخلنویسی همکاری میکرد.
نازیلا ناظمی در سالهای ۱۳۹۵و ۱۳۹۶مسئول شناسایی و جمعآوری و طبقهبندی اسناد در بخش اسناد مجموعهی تاریخی دارالفنون بود. همکاری مستمر با روزنامهی جام جم و نشریات رشد کودکان و رشد جوان نیز در کارنامهی ناظمی مشاهده میشود. کتابهای نوروز ایرانیان و مردان قاجار (زندگی صدیق الدوله) نمونهای از پژوهشهای ناظمی است. وی در تصحیح و پژوهش نسخ خطی مانند ماثرالسلطانیه، تاریخ ذوالقرنین، رسائل مشروطیت، سیاستنامههای قاجار، روزشمار تاریخ قاجار و دو جلد تاریخ قاجاریه نیز همکاری داشته است. وی در عین حال بهطور منظم و نزدیک به ۱۸ سال است که دربارهی اسطورههای شرقی و فرَق و باورها و نمادهای تاریخی تحقیق میکند. کتاب نجوم ایرانی، بررسی تاریخ نجوم در ایران از اسطوره تا امروز، نیز از دیگر آثار نازیلا ناظمی است که هماکنون مراحل نهایی چاپ را پشت سر میگذارد.
کتاب سه روز به آخر دریا (سفرنامهی همسر عمادالملک به مکه و عتبات) جلد دوم مجموعهی «سفرنامههای قدیمی زنان» است که توسط بانو ناظمی در نشر اطراف تالیف شده است.
علاقمندان برای خرید کتاب می توانند به سایت atraf.ir مراجعه کنند.
سپاس شهرام عزیز.
کتابی که معرفی کردی اثری بسیار جالب است و از اندک شمار آثاری است که درباره غذاها و آشپزی در تاریخ ایران باقی مانده است. ویژگی برجسته ی این کتاب نثر درست آن است. پیشنهاد می کنم دلمه ی سیب (درختی) را با راهنمایی ارائه شده توسط نادرمیرزا درست کنید و نوش جان کنید و درودی به روح او و همسرش بفرستید.
هرچند، باید اشاره کنم- اگر اشتباه نکنم و نادرمیرزا قاجار دو کتاب آشپزی یکسان با کمک همسرش ننوشته باشد (!)، این اثر پیشتر با تصحیح بسیار دقیق احمد مجاهد و با مقدمه ای قابل تامل از او توسط انتشارات دانشگاه تهران منتشر شده است.
از رساله های آشپزی دوره صفوی تا جایی که من اطلاع دارم کارنامه (حاج محمد علی باورچی بغدادی- سال 927 قمری) و ماده الحیوه (نورالله خان طباخ، سال 1002 قمری) باقی مانده که توسط ایرج افشار عزیز تحت نام آشپزی دوره صفوی تحصیح و منتشر شده است. به همه توصیه می کنم مقدمه خواندنی استاد افشار را درباره رساله های آشپزی و تاریخ غذا و طبخ در ایران بخوانند.
همچنین رساله در طباخی نوشته نورالله خان طباخ و رساله در حلواپزی نوشته جمال الدین یحیی حلوایی است که در سالهای دور هر دو رساله توسط ایرج افشار تصحیح و بخش هایی از آن در راهنمای کتاب منتشر شده بود و در سال 91 خورشیدی هر دو رساله توسط مهدی راونجی -نشر ابتکار دانش- تصحیح مجدد و در یک جلد منتشر شد.
از رساله های باقی مانده از دوره قاجار علاوه بر کتاب نادرمیرزا به تصحیح احمد مجاهد، کتاب جامع الصنایع به کوشش ایرج افشار عزیز توسط نشر میراث مکتوب منتشر شده است که تاریخ کتابت آن 1315 قمری و نوشته ی هدایت الله حسینی شیرازی است.
کتاب دیگری که درباره آشپزی بر جای مانده و بسیار خواندنی است، رساله سفره اطعمه اثر میرزا علی اکبر کاشانی آشپزباشی است که به درخواست دکتر تولوزان، پزشک دربار ناصرالدین شاه، نوشته شده است و در سال 1353 توسط بنیاد فرهنگ ایران با تصحیحی عالی منتشر شد. این کتاب هم در این روزگار عجیب، بارها توسط افراد مختلف تحت عنوان تصحیح جدید منتشر شده است که در دو مورد کلا کپی نخستین و فاخرترین تصحیح این اثر است که توسط بنیاد فرهنگ ایران منتشر شده است (باری، فقط برای آگاهی به چند تصحیح جدید این کتاب اشاره کنم: -مسعود کشمیری، نشر دبیرخانه دائمی تدوین دانشنامه تاریخ پزشکی ایران و اسلام؛ – سید محمد میرکاظمی، نشر سفیر اردهال؛ -رشید تفقد، نشر المعی؛ – علی سلیمانی، نشر چوگان و …)
راستش، من آدم کم اطلاع و نادانی هستم، ولی حجم عظیم کتاب هایی که پیشتر، به ویژه در دهه 50 خورشیدی تصحیح و ترجمه شده است، و در این دو دهه ی اخیر چندباره تصحیح و ترجمه و … می شود و منتشر می شود جدی شگفت زده ام کرده است. کاش نام آن ها که بدون های و هوی نخستین بار اثری خلق کرده اند (به هر شکل) زیر این بار شهرت جویی فراموش نشود؛ همان ها که ستون های فرهنگ و هویت این سرزمین هستند و ظاهرا همه با هم -از مصحح و مترجم و ناشر و منتقد نشریات فخیمه روشنفکری و سایت های پر تعداد داخل و خارج کشور و اداره فخیمه ارشاد و من خواننده ی کم اطلاع- کمر به فراموشی شان بستیم و به حول و قوه الهی تا یکی دو دهه دیگر هیچ نامی از آنان باقی نخواهد ماند.
و، برای علاقمندان و، برای آن که این همه زحمت صرف دوباره کاری و چندباره کاری نشود، چند رساله در آشپزی و ادویه ها در مجموعه های نسخ خطی کشورمان وجود دارد که با بی اعتنایی مواجه شده اند؛ از جمله رساله در اغذیه به خط نستعلیق و شکسته نستعلیق در کتابخانه مجلس (شماره مدرک کتابخانه مجلس: ir10-30818 و شماره بازیابی 14947/5).
اگر پژوهشگری علاقه مند بود، چند نسخه خطی دیگر در باب آشپزی در مجموعه نسخ خطی کتابخانه های مختلف هست که چون مطالعه و بررسی نشده، مشخص نیست نسخه ای دیگر از آثار چاپ شده ذکر شده است یا رساله ای جدید).
شهریار؛ سلام و سپاس از محبت و اطلاعات ارزشمند شما بی نهیات سپاس
“از نسل این بنده، تعداد محدودی به اندازه حیوانات حفاظت شده باغ وحش ها باقی مانده است، که همه، به ویژه در داخل کشور، با تمام توان می کوشند حتی نامشان را هم پاک کنند. حقیرانه، نوشته ها و کتاب هایمان را به نام خود منتشر می کنند و جمع می شوند به هم جایزه می دهند و برای هم کف و سوت می زنند و در همین مطبوعات بی هیچ اشاره به زحمتی که یک نفر کشیده و ماحصل عمرش چند کتاب و مقاله شده، همان را به نام دیگری تبلیغ و تحسین می کنند”.
(صدرالدین الهی)
شهریار؛ سلام بر شما، من درست متوجه منطور شما نشدم، شفاف تر می گوئید