سینما نادر هم تخریب شد؛ گورستان سینمای لاله‌زار یک قربانی دیگر گرفت

سینما نارد که نزدیک به یک قرن در قلب لاله‌زار ایستاده بود، این روزها به تلی از آجر، آهن و خاطره تبدیل شده است. سینمایی که سال‌ها پیش چراغش خاموش شده بود، اکنون خودِ ساختمانش نیز از میان رفته تا یکی دیگر از ساکنان «گورستان سینمای لاله‌زار» برای همیشه محو شود.

سیزده سال پیش، در شهریور ۱۳۹۲، گزارشی با عنوان «گورستان سینما» منتشر کردم؛ گزارشی از خیابانی که روزگاری مهم‌ترین گذر فرهنگی و هنری ایران بود، اما سالن‌های سینمایش یکی پس از دیگری به انبار، پاساژ، پفک‌فروشی، پارکینگ یا ویرانه تبدیل شده بودند. آن روز نوشتم که لاله‌زار، تنها گورستان سینمای جهان است؛ خیابانی که ده‌ها سینما در آن دفن شده‌اند، بی‌آنکه حتی سنگ قبری بر سرشان باشد.

آن روز هنوز سینما نادر پابرجا بود؛ هرچند سال‌ها از خاموشی پرده‌اش می‌گذشت. امروز اما دیگر حتی همان ساختمان نیز وجود ندارد.
سینما نادر که با نام «رویال» متولد شد، از قدیمی‌ترین سینماهای خیابان لاله‌زار بود. بنای آن در سال ۱۳۱۲ ساخته شد و در سال ۱۳۱۹ با نام «سینما نادر» فعالیت خود را ادامه داد. این سینما در طول دهه‌های مختلف، میزبان نمایش بسیاری از فیلم‌های مهم تاریخ سینمای ایران بود؛ از «گنج قارون» و «قیصر» گرفته تا «گاو» و «عقاب‌ها». دفتر گروه سینماهای متحد تهران نیز در طبقه دوم آن قرار داشت و بسیاری از چهره‌های شناخته‌شده سینمای ایران در همین ساختمان رفت‌وآمد داشتند.

سینما نادر تنها یک سالن نمایش فیلم نبود؛ بخشی از حافظه فرهنگی تهران بود. حتی در دهه ۱۳۵۰ با اجرای طرح «یک بلیت، دو فیلم» ابتکاری را رقم زد که بعدها در سینماهای دیگر نیز تکرار شد. گیشه و فضای داخلی آن نیز بارها به‌عنوان لوکیشن فیلم‌های سینمایی مورد استفاده قرار گرفت.
این سینما روزهای سختی را نیز پشت سر گذاشت؛ آتش‌سوزی استودیو مجاور، انفجار بمب در سال ۱۳۵۸، مصادره پس از انقلاب و بازگشت دوباره به مالک، هیچ‌کدام نتوانستند آن را از پا درآورند. اما سرانجام در مهر ۱۳۸۸ با دستور وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای همیشه تعطیل شد. خاموشی سینما آغاز پایان آن بود.

در سال ۱۳۹۶، درست در آستانه روز ملی سینما، تابلوهای تاریخی سینماهای لاله‌زار در اقدامی شبانه جمع‌آوری و نابود شدند؛ اقدامی که بسیاری آن را پاک کردن آخرین نشانه‌های هویت سینمایی این خیابان دانستند. آن روز هشدار داده شد که اگر این روند ادامه پیدا کند، نوبت به خود ساختمان‌ها خواهد رسید. همان هشدار، امروز به واقعیت تبدیل شده است.
در سال ۱۴۰۳ مجوز تخریب سینما نادر صادر شد؛ در حالی که پیش‌تر کارشناسان میراث فرهنگی این بنا را واجد ارزش دانسته بودند. نگرانی دیگری نیز وجود داشت؛ دیوار غربی سینما با دو اثر ثبت ملی، یعنی گراند هتل تهران و تئاتر نصر، مشترک بود و کارشناسان درباره خطر آسیب به این بناهای تاریخی هشدار داده بودند. اکنون دیگر سینما نادر وجود خارجی ندارد.

با تخریب این بنا، گورستان سینمای لاله‌زار یک قبر دیگر به خود اضافه کرده است. خیابانی که زمانی قلب تپنده هنر، نمایش، موسیقی و سینمای ایران بود، هر سال بخشی از هویت خود را از دست می‌دهد. امروز دیگر از بسیاری از سالن‌هایی که خاطرات چند نسل را ساخته بودند، تنها نامی در کتاب‌ها، چند عکس قدیمی و روایت‌های پراکنده باقی مانده است.

شاید پرسش اصلی همچنان بی‌پاسخ مانده باشد:
آیا سرنوشت همه سینماهای لاله‌زار همین است؟ آیا هر بنای ارزشمند تاریخی که ثبت ملی نشده، باید دیر یا زود تخریب شود؟ برنامه متولیان میراث فرهنگی و مدیریت شهری برای حفظ آخرین بازمانده‌های خیابان فرهنگی لاله‌زار چیست؟
سینما نادر دیگر نیست؛ اما پرسش‌هایی که با تخریب آن باقی مانده، هنوز زیر آوار دفن نشده‌اند.