یک اتوبوس، یک تاریخ، دو اتفاق از حسن‌بنا مجیدیه تا رُزا پارکس آمریکایی

یکم دسامبر (11 آذر) دو اتفاق مهم، در اتوبوس، در دو مکان دنیا، شکل گرفت … راننده اتوبوسی به نام رضا استادحسن بناء که خیابانی در تهران به نام‌اش شد و رُزا پارکس سیاه پوست آمریکایی که صندلی اش را به یک مرد سفیدپوست نداد و مادر جنبش آزادی و بانوی اول جنبش حقوق مدنی شناخته شد … راستی چند روز پیش هم در کویت نام خیابانی که حسن البنا نام‌گذاری شده بود حذف و عمر بن الخطاب جای آن را گرفت …

روایت اول: رضا استادحسن بناء بچه مولوی
رضا استادحسن بناء در 28 فروردين 1301 در محله اسماعيل بزاز (حد فاصل چهار راه مولوی و ميدان قيام- شاه سابق) به دنيا آمد. رضا استادحسن بناء در 12 سالگی پدرش را (غلامعلی استادحسن بناء) از دست داد و سرپرستی مادر، 3 خواهر (زهرا، معصومه و رقیه) و 2 برادر (شعبان و مصطفی) به عهده گرفت.

رضا استادحسن بناء کارمند شهربانی و مدتی در زندان قصر مشغول بود اما از آنجا اخراج و پس از شغل‌های بنايی، نقاشی، کلنگ زنی، کفش دوزی و … در سال 1336 به استخدام شرکت واحد اتوبوسرانی در آمد (در این سالها رضا استادحسن بناء 2 بار ازدواج کرده بود همسر اول توران (نام فرزند رضا) همسر دوم سهیلا (نام فرزندان غلامعلی و محمدرضا) رضا استادحسن بناء ساکن خیابان خورشید بود.

در 11 آذر ماه 1357 (اول محرم 1399) وی راننده اتوبوس دو طبقه خط ميدان شوش – توپخانه (امام خمينی) بود. می گویند: رضا استادحسن بناء وقتي از ميدان قيام به سمت سرچشمه می‌رفته، تظاهراتی در جریان بود، اتوبوس در خیابان امیرکبیر روبروی حسینه بنی فاطمه بوده که نظاميان به او دستور می دهند اتوبوس را جلوی مسیر معترضین قرار دهد که با مخالفت وی، افسر ارتش به سمت او شلیک می کند. (روایتهای متفاوتی در این خصوص نوشته و گفته می شود)

رضا استادحسن بناء را به بیمارستان سوم شعبان انتقال می دهند که به‌دلیل جراحت وارده فوت می کند و 12 آذر ماه 1357 در قطعه 17 ردیف 93 شماره 19 بهشت زهرا به خاک سپرده می شود. در دهه 60 به پیشنهاد سندیکای اتوبوسرانی خیابان مجیدیه شمالی به نام رضا استادحسن بناء تغییر و نامگذاری می شود.
روایت دوم: رُزا پارکس خیاط سیاه پوست آمریکایی
رزا پارکس متولد 1913 در آمریکا که تبار آفریقایی داشت در ۱ دسامبر ۱۹۵۵ (11 آذر 1334) از دادن صندلی‌اش در اتوبوس به یک مرد سفیدپوست خودداری کرد و در نتیجه بازداشت و جریمه شد. اقدام اعتراض‌آمیز وی در ایالت آلابامای آمریکا علیه مقررات نژادپرستانه نقطه آغاز نمادین جنبش حقوق مدنی سیاهان آمریکا شد.

قبل از موفقیت جنبش آزادی‌خواهی، سیاهان در آمریکا از سفید پوستان جدا بودند. به عنوان مثال سیاهان باید در مدارس جداگانه‌ای درس می‌خواندند، در پارک‌هایی که مخصوص سفیدپوستان بود حضور پیدا نمی‌کردند و حتی از آب‌خوری‌های جداگانه‌ای استفاده می‌کردند. سیاهان همچنین حق سوار شدن به اتوبوس از در جلو را نداشتند. آنها بایستی پس از پرداخت بلیت خود از در عقب اتوبوس وارد می‌شدند. اگر در هنگام مسیر یک سفیدپوست وارد می‌شد و صندلی خالی نبود یک سیاه موظف بود که صندلی‌اش را به وی بدهد.

خودداری رزا پارکس از واگذاری صندلی‌اش در یک اتوبوس شهری به یک مرد سفیدپوست و بازداشت متعاقب وی به تحریم گسترده شبکه ترابری همگانی توسط سیاهان منجر و به اعتراضات گسترده‌تر دامن زد و در نهایت امر با رهبری مارتین لوتر کینگ، جنبش اعتراضی او سرانجام به تصویب قانون حقوق مدنی سال ۱۹۶۴ انجامید که هرگونه تبعیض نژادی در آمریکا را ممنوع می‌کرد.
رزا پارکس توسط کنگره آمریکا به عنوان «مادر جنبش آزادی» و «بانوی اول جنبش حقوق مدنی» شناخته شد.  وی در سال ۲۰۰۵ در سن ۹۲ سالگی درگذشت.
روایت سوم: حسن بنا بنیانگذار اخوان المسلمین
حسن احمد عبدالرحمن محمد البنا معروف به حَسَن البَنّا بنیانگذار اخوان المسلمین (معلم،؛ نویسنده و سیاستمدار) که بسیاری او را تجدید کننده اسلام می دانند و عربها به او امام شهید می گویند.

در سال 1948 پس اعلام ممنوعیت فعالیت اخوان المسلمین توسط نخست وزیر مصر، حسن بنا به فعالیت خود پایان نمی دهد و در 12 فوریه 1949 حسن بنا با 7 تیر در مقر جوانان اخوان المسلمین ترور می شود.

در سال 1974 خیایانی در کویت به نام حسن بنا (حسن البنا) در محله الرمیثیه نامگذای می شود اما چند روز پیش، یک فعال اجتماعی به موضوع نامگذای حسن البنا در خیابانهای کویت اعتراض می کند و درخواست حذف نام این شخص را به عوان یک تروریست از مدیران خواستار می شود و کمپینی به نام خداحافظی تروریست با کویت شکل می گیرد و در نهایت امر ژنرال قاسم حسین فرماندار الرمیثیه نام حسن البناء در جنوب شهر را حذف و به عمر بن الخطاب تغییر می دهد.

نکته جذاب ماجرا این است که پوستر نام خیابان رضا استادحسن بناء در محله مجیدیه مزین به تصویر حَسَن بَنّا اخوان المسلمین است!
روایتهای دیگر درباره اتوبوس در تهران
اتوبوس، اتوبوسرانی، خطوط ویژه، بی آر تی و … در شهر تهران، روایت مکان رویداد و اتفاقات تاریخ معاصر است، از شروع اتفاقات آبان سال 1398 با توقف یک اتوبوس در خط بی آر تی امام علی تا داستان بی آر تی خوابی معتادان و کارگران، از داستان اعتراض سپیده رشنو در اتوبوس بی آر تی دماوند تا داستان جشن عید غدیر در مسیر بی آر تی خیابان انقلاب ، از ترور نافرجام ملاله یوسف‌زَیدر اتوبوس توسط طالبان تا کارهای گرافیکی نیلوفر حیدریان در اتوبوس … مابقی را شما بنویسید ….