سفرنوروزی با سووشون دانشور با همراهی خوشه چینان

موضوع انشاء؛ سفر نوروزی شما چگونه بود؟ در یکی از روزهای نوروز با سووشون بانو سیمین دانشور، همراه خوشه چینان بندرامیرآباد شدیم و به 25 سال قبل سفر کردیم!! البته شاید هیچکدام به هیچ کدام ارتباطی نداشته باشد، اما باید ادامه مطلب را بخوانید …

اپیزود اول: سووشون بانو سیمین دانشور؛ بانو دانشور نویسنده  و همسر جلال آل احمد، داستان سووشون را در سال 1348 که مربوط به زندگی مشترک زری و یوسف است منتشر کرد. داستان سووشون، شرح و توصیف زندگی اجتماعی مردم فارس در دوران پهلوی اول و جنگ جهانی دوم است.
نکته اول) خلاصه داستان سووشون را در اینجا و کتاب را از اینجا دانلود کنید.

اپیزود دوم: خوشه چینی؛ خوشه چین کسی است که، پس از درو کردن کشت زار جو و گندم و جمع آوری محصول، تک خوشه هایی که در آنجا مانده برای خویشتن جمع می کند! آنکه از حاصل کار یا دانش یا هنر یا خرمن کسی اندکی برگیرد، که از هر جا برای خود چیزی اندوخته کند (ریزه خوار)

در صفحه 54 کتاب سال دوم ادبیات فارسی، داستان سووشون بانو دانشور اشاره ای شده است به خوشه چینان؛

 زری به کنار مزرعه آخری می رسد. مردها هنوز در حال درو کردن هستند و زنهای خوشه چین، به قطار کنار مزرعه نشسته اند و سرشان به طرف مزرعه است. همه شان چارقد سیاه بر سر دارند. می دانند که یوسف همیشه به مردها می گوید: “شلخته درو کنید تا چیزی گیر خوشه چین ها بیاید” و به همین جهت است که زن های خوشه چین دو تا جوال با خود می آورند.

نکته دوم) برای دانلود، دیدن و زنده شدن خاطرات دوران دبیرستان می توانید این بخش از کتاب را اینجا دانلود کنید.

نکته سوم) پس از اتمام تاکستان و باغ صاحبان آن آمده خوشه چینی نمایند و خوشه های کوچک متروکه را بچینند لکن خداوند بنی اسرائیل راامر فرمود که تاکستان خود را خوشه چینی ننمایند بلکه آنها را برای فقیران و بیوه زنان واگذارند و عابرین سبیل را حق آن بود که از تاکستان خورند و سیر شوند لکن بهیچوجه چیزی با خود نبرند. (قاموس کتاب مقدس)

اپیزود سوم: بندر امیرآباد؛ بندر امیرآباد در شمال شهرستان بهشهر در استان مازندران (موقعیت جغرافیایی22/53 شرقی و 41/36 شمالی) در سه فاز با ۳۴ اسکله طراحی و پروژه از سال 1375 شروع که تنها فاز اول آن تکمیل شده که در صورت تکمیل پروژه، بزرگترین بندر دریای خزر خواهد شد. این بندر تا تهران 330 کیلومتر فاصله دارد. اسکله شماره یک بندرامیر آباد به طول 100 متر، ، با ظرفیت پذیرش 6500 مربوط به واردات غلات می باشد. بندر امیرآباد دارای دو سیلوی غلات با ظرفیت 78 هزار تن است.
نکته چهارم) ساخت این بندر از نظر فعالان محیط زیست با توجه به نزدیکی به پناهگاه حیات وحش میانکاله بهشهر و مجموعه تالاب لپو مورد نقد است و برخی نیز معتقدند؛ از نظر زمین شناسی در آینده مشکلات بزرگ رسوب گذاری ماسه ای گریبان این بندر را خواهد گرفت.

اپیزود چهارم: واردات گندم؛ بیشترین حجم واردات بندر امیرآباد، گندم است، از کشورهایی چون قزاقستان، روسیه، ازبکستان، ترکمنستان و حتی آمریکاو معمولا این واردات از اسفند ماه شروع و تا پایان تابستان ادامه دارد.

نکته پنجم) خاطرتان هست، در روز سه شنبه 26 ابان 1383 مراسم جشن شکرگزاری خودکفایی گندم با حضور خاتمی رئیس جمهور وقت در سالن اجلاس سران برگزار شد!!! در ۱۱ ماه ابتدای سال ۱۳۹۳ دانه گندم خوراکی با دو میلیارد و ۲۲۰ میلیون دلار بیشترین حجم واردات به کشور را به خود اختصاص داده است!!

اپیزود آخر: با سووشون بانو سیمین دانشور، همراه خوشه چینان بندرامیرآباد شدیم و به 25 سال قبل سفر کردیم!!
خوب تازه رسیدیم به اصل داستان، قرار بود به همراه دوست عزیزمان حر منصوری عازم پناهگاه میانکاله بهشهر شویم، در کنار بزرگراه دو بانده بندرامیر آباد مردمانی را در کنار جاده دیدم جارو به دست! تصور اول ما این بود، چه شهردار خوبی به فکر رفت و روب حاشیه بزرگراه است اما چرا از ماشین های مکانیره استفاده نمی کند! اما سخت در اشتباه بودیم!

افراد جارو به دست در همه سنی و جنسی بودند، از دختر 8 ساله تا پیرمرد 80 ساله! برخی جارو هم نداشتند و با پارچه یا چادر کف جاده آسفالته را جاروب می کردند!

اینها همان خوشه چینان امروزی بودند! داستان از این قرار بود که پس از بارگیری گندم توسط کامیونها، وقتی خودرهای حمل گندم در بزرگراه حرکت می کردند به علت سرعت، وزش باد و دست اندازهای جاده، گندمها از  کامیون به سطح بزرگراه ریخته می شد و افراد خوشه چین این گندمها را جمع آوری می کردند!

در نگاه اول دلمان سوخت برای این مردم خوشه چین، خوشه چینهای که تعدادشان بالغ بر 100 نفر بود، خوشه چینهایی که در کنار بزرگراه جان خود را برای خوشه چینی گندم گذاشته بودند، با آنها هم کلام شدیم، همه اهل زابل بودند، می گفتند روزی 50 تا 150کیلو گندم جمع می کنند و از قرار کیلویی 700 تا 1000 تومان می فروشند و این کار معمولا  6 ماه به صورت هر روزه تکرار می شود. یعنی درآمد روزانه ای نزدیک به 100 هزار تومان برای هر نفر.

خواستیم تجربه کنیم که مگر چقدر گندم از یک کامیون به حدر می رود، در کنار بندر منتظر خروج یک کامیون شدیم، چند دقیقه بیشتر طول نکشید، پشت کامیون راه افتادیم، تگرگ گندم بود که بر روی ماشین می خورد! دیروز که کاپوت ماشین را باز کردم، می شد نیم کیلو گندم بو داده از روی موتور ماشین جمع کرد! حجم بالایی در حال ریزش بود.

با یک حساب سرانگشتی دیدم اگر 100 نفر روزی 100 کیلو به صورت میانگین در 6 ماه گندم جمع کنند می شود؛ 1800000 کیلو !!
نکته ششم) می دانید ایران بالاترین حجم ضایعات نان را در دنیا دارد، 3 میلیارد تن ضایعات نان در کشور!! ما چقدر مدیران خوب و با فکری داریم، چقدر به فکر خوشه چینانند، خدا قوت به همه !
ته نویس اول) این گزارش را بدون اجازه و با افتخار تقدیم می کنم به دوست عزیزم آقای حر منصوری میانکاله ای
ته نویس دوم) تارنمای نقشه ادبی ایران هم راه اندازی شد، البته به نظر من … بگذارید بعدا بگویم

منابع و سرچشمه ها برای یک سفرنامه نوروزی:
کتاب سووشون بانو سیمین دانشور
کتاب ادبیات فارسی ، سال دوم
تارنمای بندر امیرآباد
اخبار واردات گندم در ایران لینک یک  و دو
روزنامه همشهری، شماره 3557 مورخ چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۳۸۳جشن خودکفایی گندم
مقاله نان ایرانی با گندم آمریکایی تارنمای فردا نیوز
روزنامه جام جم ایران بالاترین حجم ضایعات نان