فروشگاه های زنجیره ای فردوسی (شهر و روستا)

فروشگاه زنجیره ای فردوسی اولین فروشگاه زنجیره ای ایران است که در سال 1336 اولین شعبه آن در خیابان فردوسی افتتاح و بعدها پس از ادغام فروشگاه فردوسی با شرکت معاملات خارجی در سال 1351 از فروشگاه فردوسی به فروشگاه شهر و روستا تغییر نام داد و در نهایت امر در دهه 80کلا منحل شد …

پیشینه و تاریخچه فروشگاه های زنجیره ای فردوسی (شهر و روستا):

الف) فروشگاه زنجیره‌ای فردوسی نخستین فروشگاه زنجیره‌ای در ایران بود که پس از توصیه‌ یالمار شاخت (اقتصادان آلمانی) به دکتر مصدق، در نهایت امر دردر 22 آذر سال ۱۳۳6 افتتاح شد. این فروشگاه در خیابان فردوسی تهران قرار داشت و مدیریت فروشگاه فردوسی به عهده امیر متقی واگذار شد البته بعدها منوچهر نیک پور سرپرستی فروشگاه های زنجیره ای فردوسی را به عهده داشت. فروشگاه های زنجیره ای فردوسی (شهر و روستا) با شعار نرخ ثابت، قیمت ارزان و کالای مرغوب وارد بازار شد.

.

نکته اول) در جلسه 15 فرودین 1344 که با حضور محمدرضا پهلوی برگزار شد، مقررگردید فروشگاه فردوسی و شرکت معاملات خارجی در هم ادغام شوند؛

شاه گفت: شركت معاملات خارجي چه كارهايي انجام مي دهد؟وزير اقتصاد به عرض رساندند شركت مزبور هفت قلم از اجناس مورد نياز موسسات دولتي را خريداري مي نمايد و به نمايندگي از طرف دولت بعضي معاملات با خارجيان را انجام مي دهد اكنون شوراي عالي اداري طرحي تهيه نموده كه كليه خريدهاي دولتي توسط فروشگاه فردوسي صورت گيرد. اگر اين كار انجام شود شركت مزبور فلسفه وجودي نخواهد داشت.نخست وزير به عرض رساندند طرحي تهيه شده كه فروشگاه فردوسي و شركت معاملات خارجي كه هر دو عملا يك كار را انجام مي دهند در يكديگر ادغام شوند گزارش امر پس از تهيه در شورا به شرف عرض مبارك خواهد رسيد.

نکته دوم) می گویند؛ در قیام 15 خرداد 1342 مردم شیشه های فروشگاه فردوسی را جهت اعتراض شکستند.

در سال 1344 دومین شعبه فروشگاه فردوسی در قلهک تهران توسط مهندس تقی سرلک شهردار وقت افتتاح و اولین فروشگاه خارج از تهران نیز در شهر دریاکنار راه اندازی شد. در سال ۱۳۴۰ کل سهام فروشگاه فردوسی توسط دولت خریداری شد.
اما در آذر 1351 و بر اساس مصوبه ۱۹ آذر ۱۳۵۱ مجلس شورای ملی و ۴ دی ۱۳۵۱ مجلس سنا، قانون تشکیل سازمان تعاون مصرف شهر و روستا و انحلال شرکت سهامی فروشگاه فردوسی ابلاغ شد، این قانون در تاریخ ۱۰ دی ۱۳۵۱ به توشیح محمدرضا پهلوی رسید.

نکته سوم) مجله توفیق در کاریکاتوری نقشی از امیر عباس هویدا نخست وزیر وقت کشیده بود با این شرح؛

هويدا هنگام افتتاح شعبه فروشگاه فردوسي، مسواك خريد…
عصايي به ملت: بيا… بگير دندون‌هاتو باهاش مسواك كن گوشت لاش نَمونه!

فروشگاه های زنجیره ای فردوسی (شهر و روستا) پس از انقلاب به یکی از زیرمجموعه‌های وزارت بازرگانی پیوست و کار خود را جدی‌تر پیگیری کرد و شعب خود را افزایش داد، اما رونق این فروشگاه‌ها در گرو عرضه و فروش کالاهای کوپنی و کالاهای سهمیه‌ای بود و در‌‌نهایت، تعاونی مصرف شهر و روستا که ۱۵۶ شعبه در تهران و حدود ۷۰۰ شعبه در سراسر کشور داشت؛ در سال 81 طي مصوب‌نامه‌ هيئت وزيران فروشگاههای شهر و روستا به دليل  داشتن 52 ميليارد تومان كسري بودجه منحل شد.
در نهایت امر سال 1393 فروشگاه فردوسی (واقع در خیابان فردوسی) توسط بانک ملی به مزایده گذاشته شد و توسط خریدار در حال مرمت است. قیمت پایه مزایده در حالت اول و در صورتی که طبقات زیرزمین اول و دوم به صورت اجاره 99ساله در اجاره بانک باقی بماند، 354 میلیارد تومان اعلام شده بود و قیمت پایه مزایده در حالت دوم و در صورتیکه کل عرصه و اعیان در اختیار خریدار قرار بگیرد، 375 میلیارد تومان اعلام شد.

آدرس فروشگاه شماره یک فردوسی؛ استان تهران، شهر تهران، ابتدای خیابان فردوسی، در تقاطع کوچه بانک (ضلع جنوبی ساختمان بانک ملی)
شماره ثبت در فهرست آثار ملی ایران: هیچ کدام از فروشگاه های فردوسی (شهر و روستا) ثبت ملی نشده اند.

مشخصات و معماری فروشگاه فردوسی؛
ساختمان فروشگاه فردوسی (شهر و روستا) در زمینی به مساحت حدودی 3300 متر در چهار طبقه و دو طبقه زیرزمین، احداث شد، فروشگاه فردوسی دارای 23184 متر مربع بنا می باشد. فروشگاه فردوسی با نمای سنگ و شیشه های قدی احداث شده است. در طبقه اول این فروشگاه فردوسی خوارابار و لبنیات و … عرضه می شد و طبقات بالا نیز لوازم آرایشی، خرازی، البسه، صنایع دستی و … فروخته می شد . در فروشگاه فردوسی (شهر و روستا) برای اولین بار برای آرامش والدین، اتاق کودک طراحی شد و غرفه ای نیز برای پست و تلگراف و تماس مشتریان ایجاد شد. در طبقه دوم فروشگاه، رستورانی وجود داشت که کارکنان و سرآشپز آن آلمانی بودند (مصوبه ای در مجلس داریم برای پرداخت 12 نفر کارگر آلمانی رستوران)
می گویند اولین پله های برقی در ایران در این فروشگاه ساخته شد بود و در ابتدا زنان چادری و کودکان حق استفاده از پله های برقی را نداشتند و ماموری در ابتدای پله های برقی مانع این کار می شد.

منابع و سرچشمه ها در خصوص فروشگاه فردوسی (شهر و روستا)؛
تارنمای بانک ملی ایران
مجله بورس، دوره اول، سه شنبه یکم بهمن 1342 شماره 6
روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 1759 به تاريخ 26/12/87، صفحه 24 (تاريخ اقتصاد)
دولت‌سازي كه اقتصاد را دولتي كرد (میراث داور) ، ماهنامه مهرنامه، شماره ۳، خرداد ۱۳۸۹
مروري بر زندگي ثروتمندان دوره شاهنشاهي، پایگاه جامع تاریخ معاصر یاران
وقتی باد سرمایه آنها را برد (داستان 53 نفر) هفته نامه اقتصادی تجارت فردا 21 دی 1392، شماره 72
قدرت از دست رفته بازار در گفت وگو با علي‌نقي خاموشي (بازار دیگر حبیب‌الله نیست) شماره ۵، مهر ۱۳۸۹
مروری بر سرگذشت مغازه‌های خرده‌فروشی تا هایپراستارهای امروزی، روزنامه دنیای اقتصاد، شماره 3118 مورخ 3/11/92
آقای علم تز فروشگاه فردوسی را تایید کرد: فروشگاه فردوسی بهای اجناس خود را تا 15 درصد تقلیل داد مجله بورس، دوره اول، پنجشنبه یکم اسفند 1342 شماره 7
فروشگاه فردوسی با فروشگاههای بزرگ دنیا برابری میکند مجله بورس، دوره اول، یکم شهریور 1342 شماره 1
قانون ترتیب پرداخت حقوق دوازده نفر کارشناسان آلمانی فروشگاه فردوسی (مرکز پژوهشهای مجلس)
اساسنامه سازمان تعاون مصرف شهر و روستا (مرکز پژوهشهای مجلس)
دو دنیا، نوشته گلی ترقی، تهران: انتشارات نیلوفر،چاپ سوم ۱۳۸۳، فرشته ها، ۱۳۳-۱۳۴
مجلس شورای ملی مجموعه قوانین دوره قانونگذاری بیست و سوم – ۹ شهریور ۱۳۵۰ تا ۱۶ شهریور ۱۳۵۴ – جلد ششم – ص. ۲۶۰۲
تبيين «فرآيند» پيروزي انقلاب اسلامي در سال 56 – 1357 بر اساس سرمشق انتخاب عقلاني و نظريه بسيج مجله زبان و ادبیات فارسی، بهار و تابستان 1386 شماره 56 و 57
روزهای حماسه و نور (گزارش های ساواک و شهربانی رژیم پلهوی) مجله پانزده خرداد، تابستان 1387 شماره 16 (84 صفحه – از 325 تا 408)