عضویت در سفرنویس

register-image

تورهای سفرنویس

tour-image

آمار سفرنویس

counter-image
3350 سفر
175400 همسفر

کاروانسرای دالکی

از خرما فروش کنار جاده اصلی شهر دالکی (در مسیر بوشهر به شیراز) پرسیدم؛‌ آقا کاروانسرای دالکی کجاست؟ جوری به من نگاه کرد و پرسید: کاروانسرای دالکی برای چی می خوای بری؟؟ … یک لحظه پیش خودم گفتم ؛‌ احتمالا من دزدم و در کاروانسرای دالکی گنج ارزشمندی گذاشتن یا من دیوانه ام که می خواهم بروم کاروانسرای دالکی را ببینم یا شاید هم … گفتم : ‌هیچی فقط می خواهم ” کاروانسرای دالکی” را ببینم . گفت خرما فروشی ها که تموم شد ،‌دست راست برو تو کوچه کاروانسرای دالکی رو می بینی … آدرس کاملا درست و صحیح بود اما با یک در بسته آهنی چطور می شد داخل کاروانسرای دالکی را دید!؟؟ وقتی به ضلع شمالی کاروانسرا (کنار یکی از 4 برج) رسیدم ،‌ دیدم دیوارش تخریب شده و میشه به راحتی رفت داخلش اما یک حسی بهم گفت تنها برو و خانومی و دختر خانومی را با خودت نبر تو … از حصار مخروبه کاروانسرای دالکی رفتم تو ، ‌وقتی وسط حیاط کاروانسرا رسیدم احساس کردم 2 تا چشم داره من رو نگاه می کنه !! چشمتان روز بد نبیند ،‌ یک دفعه دیدم 50 تا سگ مهربان دور تا دور حیاط کاروانسرای دالکی دارند پارس می کنند !! نمی دونم ظرف چند ثانیه و چطوری از کاروانسرا پریدم بیرون … اما وقتی دختر خانومی من و دید گفت :‌ بابایی مگر نمی گی سگها ترس ندارند؟ نمی دونستم جوابش و چی بدم ،‌ چون از ترس داشتم می مردم، تازه منظور خرما فروش را فهمیدم !!! از دیدن کاروانسرا کلا منصرف شده بودیم که یک خانم جوان آمد و جلو سلام کرد و گفت می خواهید کاروانسرا را ببینید ؟ گفتیم آره . گفت پس بیایید داخل خانه !! خانه دقیقا چسبیده به ضلع جنوب شرقی کاروانسرای دالکی بود . اون خانوم ادامه داد سالی چند نفر مثل شما پیدا می شن که می خواهند کاروانسرای را ببیند ، برای همین هم ما خودمون راهی از خانه به پشت بام کاروانسرای درست کردیم …. واقعا اینجا بود که به مدیریت ارزشمند روسای سازمان میراث غبطه خوردم … حالا ادامه را بخوانید تا بیشتر متوجه شوید …
این گزارش را بدون اجازه و با افتخار تقدیم می کنم به دوستی که نه می شناسمش و نه دیده ام ، اما با نوشته هایش در چمدانک با او همسفرم

خانمی و دختر خانومی بر بام کاروانسرای دالکی و دورنمای نخلستانهای شهر دالکی
خانمی و دختر خانومی بر بام کاروانسرای دالکی و دورنمای نخلستانهای شهر دالکی

آدرس کاروانسرای دالکی : استان بوشهر ، شهرستان دشتستان ، شمال شهر دالکی
شماره ثبت در فهرست آثار ملی ایران : 2083 تاریخ ثبت 11/05/1377 ه خورشیدی
مختصات جغرافیایی ، آب و هوا ، نقشه کاروانسرای دالکی و … :  E 51″17’34.66      N 29″24’03.89
ارتفاع از سطح دریا : 99 متر
نامهای دیگر :‌ کاروانسرای حاج محمد رحیم
پیرامون نام (وجه تسمیه) :
شهر دالکی یکی از روستاهای مهم در مسیر بندر بوشهر به شیراز بوده ،که احتمالا معنی آن باید زمین سنگی باشد زیرا کلمه “دال” در زبان پهلوی به معنی سنگ است که به حرف “ک” تشبیه و “ی” نسبت اضافه شده است . معنی دیگر واژه “دال” عقاب و کرکس است و به نظر می رسد لانه این پرنده در اطراف شهر دالکی ، در گذشته به فراوانی وجود داشته است.

نرگس گلم در کنار یکی از برجها و حصار فروریخته کاروانسرای دالکی
نرگس گلم در کنار برج و حصار فروریخته کاروانسرای دالکی

دوران و بانی اثر :
در اواخر دوران قاجار به دستور “حاج میرزا ابوالحسن خان مشیرالملک شیرازی” حاکم وقت فارس و با معماری “حاج محمد رحیم شیرازی”  کاروانسرای دالکی احداث می شود (کاروانسرای دالکی یکی از 99 کاروانسرای احداث شده توسط مشیرالملک می باشد البته دژ برازجان و پل مشیر از آثار دیگر مشیرالملک می باشد)
امکان بازدید : به علت بسته بودن درب آهنی و محل تجمع سگها امکان پذیر نمی باشد.

پشت بندهای ایجاد شده در دیوار غربی کاروانسرای دالکی
پشت بندهای ایجاد شده در دیوار غربی کاروانسرای دالکی

پیشینه و تاریخچه:
کاروانسرای دالکی تا اواخر جنگ جهانی دوم ، به عنوان یک استراحتگاه امن مورد استفاده کاروانیان بود که بعد از آن فلسفه وجودی خود را از دست داد و به محل نگهداری احشام تبدیل و در نهایت متروکه و بلا استفاده رها شد و درهای چوبی آن غیب شد ، البته پشت بندهایی در سالهای اخیر در دیوار جبهه غربی توسط اهالی برای جلوگیری از ریزش آن انجام شد و در نهایت در تاریخ 77/5/11  در لیست آثار ملی ایران ثبت شد و قرار بر این شد که مرمت آن شروع شود …. که هنوز شروع نشده است.

درب اصلی ورودی کاروانسرای دالکی
درب اصلی ورودی کاروانسرای دالکی

مشخصات بنا و معماری:
کاروانسرای دالکی از جمله کاروانسراهای حیاط دار چهار ایوانی است که در یک طبقه بنا شده است. حیاط مرکزی کاروانسرای دالکی دارای ابعادی در اندازه 30 در 30 متر است. پیرامون کاروانسرا دو ردیف بنا وجود دارد که در بخش پیشین اطاق هایی موجود است که بدون واسطه به داخل حیاط راه می یابند . این اطاق ها یک اطاقک کوچک را نیز در پیش دارند. در بخش پشتی تالارهای ستون داری است که در گوشه های کاروانسرا به هم می پیوندند که به منظور نگه داری چهار پایان یا اصطلاحا اصطبل ایجاد شده است.

پلان و نقشه کاروانسرای دالکی
پلان و نقشه کاروانسرای دالکی

عمده مصالح تشکیل دهنده آن قلوه سنگ های رودخانه ای بدون تراش و ملات گچ است. جزرهای قطور و پوشش های سنگی با فرم تاق های 7 و 5 (جناقی) از دیگر ویژگی های بخش اصطبل این بناست ٬ اما اتاق های اصلی با فرم گهواره ای اجرا شده اند. آخورها نیز عمدتا در میانه ستون های اصلی تعبیه شده اند .

اصطبل ها با ملات گچ و قلوه سنگ کاروانسرای دالکی
اصطبل ها با ملات گچ و قلوه سنگ کاروانسرای دالکی

در چهار گوشه بیرونی کاروانسرا برج هایی قرار گرفته که به وسیله درگاه کوچکی به فضای داخلی کاروانسرای دالکی راه پیدا می کردند. این برج های مدور دارای تزیینات گچ بری بوده اند . به منظور دید پاسداران کاروانسرا ، روزنه هایی در این برج ها منظور شده است. این کاروانسرا تنها یک ورودی دارد که در میانه ضلع غربی بنا قرار گرفته است. در دو سوی دالان ورودی ٬ پله هایی برای صعود به پشت بام کاروانسرای دالکی پیش بینی شده که دسترسی به آنها نیز تنها از طریق یک درب کوچک که به زحمت اجازه عبور یک نفر را می دهد ، امکان پذیر می باشد.

حجره ها و دالانهای کاروانسرای دالکی
حجره ها و دالانهای کاروانسرای دالکی

وجود برج ها ٬ تک بودن ورودی کاروانسرا و کوچک بودن ورودی این پلکان ها ٬ همگی به دلیل نا امنی راه ها و به منظور پیش بینی های تدافعی بهتر صورت گرفته است . در کنار این پلکان ها ، اتاقهایی نیز برای کاروانسرادار یا پاسداران و محافظان پیش بینی شده و بر بالای درب ورودی کلیه اتاقها ، روزنه هایی برای عبور نور و هوا جاسازی شده است .

حجره های ایوان غربی کاروانسرای دالکی قبل از هجوم سگهای مهربان
حجره های ایوان غربی کاروانسرا قبل از هجوم سگهای مهربان

در نمای اصلی کاروانسرای دالکی ٬ قاعده تقابل و تقارن که یکی از اصول معماری ایرانی است به خوبی رعایت شده است . با توجه به کمی نزولات جوی و مشکلات دسترسی به آب شیرین ، در کاروانسرای دالکی یک آب انبار زمینی نسبتا بزرگ پیش بینی شده که آب باران را از روی پشت بام و صحن کاروانسرا گردآوری نموده و از راه یک مدخل چاه مانند به درون آب انبار هدایت می کند . کار برداشت آب شیرین از آب انبار نیز از طریق همین چاه انجام می شده است اتاق های کاروانسرای دالکی تقریبا فاقد هر گونه تزئینات می باشد و تنها تاقچه هایی در آنها پیش بینی شده است. البته در پوشش بخش ورودی کاروانسرا ٬ با ایجاد سطوح مقعر و محدب ٬ در به وجود آوردن نوعی تزئینات چشم نواز ٬ تلاش هایی به عمل آمده است.

خانه همسایه محترم در شرق کاروانسرا
خانه همسایه محترم در شرق کاروانسرا
تلگراف مصدق به رئیس الوزرا
تلگراف مصدق به رئیس الوزرا

در حال مطالعه در کتابخانه ملی سندی را دیدم که کلی لذت بخش بود ، تلگراف مصدق به رئیس الوزرا مبنی بر انتصاب غضنفر السطنه و نورمحمدخان ،‌ حال چرا این تلگراف جالب بود … مقررشده بود نورمحمد خان که ضابط وقت دالکی بوده و سه هزار تومان هم بابت وثیقه داده است تاکنون مالیات حمالی بار به برازجان و علافی کاروانسرای دالکی را پرداخت نکرده است. مبلغ مالیات و علافی کاروانسرای دالکی 24400 تومان بوده که مقرر شده بود سالیانه پرداخت شود که نشده بود.
نکته اول:‌ اولین پمپ بنزین ایران در همین شهر دالکی احداث شده است.
نکته دوم:‌ تجربه حفر اولین چاههای نفت بعد از مسجد سلیمان در دالکی انجام شده است.
نکته سوم:‌ به غیر از کاروانسرای دالکی بناهای پل مشیر ، مسجد سلمان فارسی ،‌ حمام قدیمی دالکی، بقعه شاهزاده احمد و نخلستانهای آنجا دیدنی است.

منابع:

اسناد ثبتی فهرست آثار ثبتی ملی ایران در سازمان میراث فرهنگی
کتاب راهنمای جامع ایرانگردی استان هرمزگان ،‌ حسین زنده دل
کتاب استان زیبای بوشهر ، سیدجعفر حمیدی
راهنمای گردشگری استان بوشهر ،‌ عباس اردکانیان …(و دیگران)
دشتستان در گذر تاریخ ، محمدجواد فخرایی
تاریخ عرب الهولة ،‌ محمد غریب بن حاتم
صهوة الفارس فی تاریخ عرب فارس ، عبدالرزاق محمد صدیق
ازسلسلهٔ ماد تا انقراض سلسلهٔ قاجاریه ،‌ دکتر عبدالله رازی
سایت سازمان میراث فرهنگی و گردشگری دشتستان
اینجا را با دوستان خود به اشتراک بزارید

همسفران

  1. سلام
    گزارش بسیار جالب بود مخصوصا قسمت سگهای مهربان …موفق باشی.

    شهریار :‌ اینها را ولکن 500 صفحه اسم درباره مدفونان ابن بابویه !!!

  2. با اين عكسها و مطالب هر كسي مشتاق ميشه كه اين كاروانسرا را ببينه . يادم باشه زماني كه به جنوب رفتم از ديدن اين كاروانسرا لذت ببرم . البته در تعجم كه چرا و چرا سازمان ميراث فرهنگي كاري براي اين بناهاي تاريخي و ارزشمند انجام نمي ده . در ضمن اميدوارم زماني كه ميخوام از آنجا بازديد بعمل بياورم سگه مرده باشند .

    شهریار : سگها نه سگ !!

  3. درود
    این چند عبارت شما بسیار خواندنی و تامل کردنی است :
    (1) امکان بازدید : به علت بسته بودن درب آهنی و محل تجمع سگها امکان پذیر نمی باشد.
    (2)وجود برج ها ٬ تک بودن ورودی کاروانسرا و کوچک بودن ورودی این پلکان ها ٬ همگی به دلیل نا امنی راه ها و به منظور پیش بینی های تدافعی بهتر صورت گرفته است .
    اولی توجه و مدیریت میراث فرهنگی را در کشور عزیزمان نشان می دهد!شاید زورش به سگ ها نمی رسد!!!
    دومی نبود امنیت در کشور عزیز ما که یا استبداد را تجربه کرده ایم یا اغتشاش را!!!
    راستی اگر خواستیم وارد چنین جاهایی شویم چه جنگ افزاری را پیشنهاد می کنید؟!
    شادکام و پیروز باشید.

    شهریار: نمی دانم از نامجو خوشتان می آید یا نه !!! آهنگ قهقرای آن را گوش کرده اید یا خیر !! می خواند :‌دور ایران بابا خط بکش !!!و در همین آهنگ در جایی دیگر می گوید؛ شور بی ثمر را ، مرز پرگهر را … نمی دانم چه بنویسم و نمی دانم فردا به فرزندم چه بگویم !!

  4. دن كيشوت

    هميشه ديدن چنين عكسهايي منو منقلب ميكنه.اگه اين ديوارها زبون داشتند چه چيزها كه تعريف نميكردند.
    و تاسف براي نحوه نگهداري چنين ابنيه يي.آخه چراااااااااااااا توي پاريس برج و باروي حصار پاريس كه الان در قلب شهر قرار گرفته (توي تلويزيون ديدم) چنان نگهداري ميكنند كه بيا و ببين حتي قسمتي داخل پاركينگ يك ساختمان قرار گرفته كه 2 متر ديوار رو چنان نگهداري ميشه كه ماها توي خواب هم نميتونيم ببينيم
    اما چه فايده اونها كافرند و اما در عوض ما مردان خدا

    شهریار : متاسفانه اصلا ایران با بلاد کفر قابل مقایسه نیست ، اینجا گل بلستان است

  5. عالی بود واقعاً لذت بردم اگه امکانش بود بازدیدای دیگرتون هم برام بفرستید ممنون میشم .

    شهریار :‌ دیر زمانی است که خواننده وبلاگ بناهای ماندگار شما هستم و نهایت لذت را می برم

  6. مثل همیشه عالی بود. با خوندن مطلب شما یه سفر دیگه رفتم.:)

    شهریار :‌ سپاس از لطفتان

  7. با درود و سپاس، كاروانسراها اشلّ كوچكي از جامعه بوده اند و هستند. آنچه در يك كاروانسرا مي گذرد قابل تعميم به تمام جامعه است.

    شهریار‌ :‌دقیقا

  8. درود جناب شهریار
    بسیار عالی بود ، خوشحالم که سگهای با وفا بهتون آسیب نرسوندن ، ماشاءالله میراث فرهنگی دالکی و یا بوشهر ، عکس ها رو که می دیدم قبل از اینکه تاریخچه رو بخونم گمان کردم این بنا متعلق به دوران خیلی پیشتر از دوره قاجاره ، مثل هزاران بنای گمنام دیگه که بهش رسیدگی نمیشه خیلی ویران به نظر میرسه ، در کشوری که دم از فرهنگ و تمدن کهن می زنن چطور اجازه میدن چنین میراثی به راحتی ویران بشه و محل نگهداری احشام و سگها ، مردم دالکی می تونن به عنوان یک جاذبه گردشگری از اینجا درآمد داشته باشند. کاش درک همه از میراث تاریخی مثل یزدیها بود که حتی از خانه های قدیمی شون استفاده می کنند برای کسب درآمد.
    دختر نازی دارید خدا حفظشون کنه

    شهریار: از لطفتان ممنونم ، درباره این کاروانسراها واقعا می شود بهترین استفاده را برد !!! اما کو مدیریت

  9. وای که چقدر طرح داشتم برای کاروانسراهایی اینچنین… یا میراث سنگ اندازی کرد یا سازمان محیط زیست … متاسفم… چقدر سفر آسان میشد ، چقدر مسافر زیاد میشد ، چقدر ، چقدر…… خسته ام خسته…

    شهریار: اسکان مسافران در کاروانسراها ، متاسفانه در ایران رویاست ، اما اگر بشود !!! چه عالیست

  10. دقت و نكته بيني شما در سفرنامه نويسي واقعا جاي قدرداني دارد. ممنون بابت اين همه اطلاعات خوب. خوش باشيد

    شهریار: از لطف شما ممنونم ، اما اطمینان دارم به شیوایی و زیبایی شما نمی نویسم

  11. سلام.
    واي گفتين سگ 5 سالم كه بود توي يكي از روستاهاي كاشان بچه ها يه سگ رو اذيت كردن و بعدش افتاد دنبال من و من افتادم زمين بعد تا نزديكي صورتم اومد و رفت هنوزم ترسش توي جونمه و از سگا ميترسم… يادم باشه به اين كاروانسرا سفر نكنم.!دي:
    خيلي جالب بود گزارشتون.ممنون.

    شهریار :‌ سپاس

  12. سپاس از گزارش خوبتان
    اما در لغت نامه دهخدا “دال” به معنای سنگ را ندیدم!

  13. جناب شهریار، من از دالکی خیلی عبور میکردم، ولی توفیق بازدید از اینجا رو نداشتم. البته نخلستان و رودخانه معروفش رو دیدم. احتمالا این کاروانسرا نزدیک نخلستانها هستش؟

    شهریار : می شود گفت ، جنوب نخلستانها

  14. وای عجب جاییه !
    ما که فعلا امکان رفتن نداریم، اینجا رو می بینیم حسرت می خوریم 🙂
    به امید روزی که قسمت شه !

    شهریار: آخ گفتید قسمت !!! چه می شد ایرانیان غیر از این که آرزو کنند ؛ مکه و کربلا قسمتشان شود ، دیدن سرزمینشان را آرزو می کردند ، تا قسمتشان گردد

  15. سلام جناب شهریار
    خیلییییییییی عالی بود.کلی لذت بردم.خیلی دقیق و استادانه.
    منم از ارزوهای همیشگیم جنوب گردیه. یه بار سمتای اهواز و خرمشهر رفتم و یه چند تا از روستاهاشم رفتم.جالب اینه که اونجا هم پر سگ بود و روز اول منم مثل شما پا به فرار گذاشتم. اما بعد از محلی ها یاد گرفتم که بشینم زمین انگار که میخوام سنگ بردارم.دیگه سگها حمله نمیکنن.جدا هم که جواب داد.اما باز با دیدنشون هل میشدم و گاهی یادم میرفت.
    روزی حتماوقت زیادی رو برای ایرانگردی خواهم گذاشت. دختر نازی دارین خدا براتون حفظش کنه.و همینطور ویژه همه باباها رو برای دخملاشون.

    شهریار :‌ از اظهار لطف صمیمانه شما بی نهایت سپاس گزارم ف به نظر یکی از بهترین مسیرهای سفر ، اهواز تا چابهار (بر روی نوار صاحلی) است . آخ که چقدر لذت بخش است

  16. درود واقعااین گزارش ازهر جهت خسته نباشید داره ، خسته نباشید
    بامهر ، پوریا

    شهریار: سپاس

  17. گزارشی مهیج بی نقص بود.لذت بردم.امیدوارم که ادامه داشته باشد.

    شهریار: سپاس از لطف شما

  18. کامران بحرانی

    درود بر شما جناب شهریار
    مجددا تشکر دارم از اینکه کاروانسرای شهر ما را به همگان معرفی نمودید. امیدوارم پیروز باشید در سال جدید

    شهریار: سلام و درود
    سپاس از پیام پر مهر شما و به امید سفر دوباره به شهر شما و دیدارتان

با ما همسفر باشید

XHTML: امکان استفاده از این کدها وجود دارد: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>