عضویت در سفرنویس

register-image

تورهای سفرنویس

tour-image

آمار سفرنویس

counter-image
3350 سفر
175400 همسفر

جشن تبرک انگور و عروج حضرت مریم

جشن تبرک انگور (عروج حضرت مریم به آسمان)، جشنی مشترک میان اقوام و ملل ایرانی، ارمنی، آذری، کرد و … که در ماه آگوست برگزار می شود. جشنی اسطوره ای که به موسیقی ما وارد شد و یادگارش ترانه ای شد به نام باغ انگوری بانو گوگوش، جشنی که وارد مذهب شد و با نام جشن تبرک انگور هم زمان با عروج مریم باکره در مسیحیت نگاه دینی گرفت، جشنی که امروز باید برگزار می شد اما … درباره این جشن بیشتر بدانید و بخوانید …

جشن تبرک انگور (عروج حضرت مریم به آسمان)
جشن تبرک انگور (عروج حضرت مریم به آسمان)

پیشینه اسطوره ای جشن تبرک انگور ؛
جشن و عید تبرک انگور قرنها پیش از مسیحیت وجود داشته است. در ایام آمانور یا سال نو قبل از مسیحیت در ارمنستان در عید آناهیت (بزرگ ترین الههء مورد پرستش ارمنیان) مردم، انواع میوه ها و گیاهان را به معبد آناهید اهدا می کردندو در در فصل میوه چینی، میوه باغها را تبرک می کردند در فرهنگ ارامنه، انگور، انار و زردآلو سمبل تسلسل نسل ها و پایداری و نشاط بود و این مراسم پس از مسیحیت به صورت تبرک انگور درآمده و از سوی کلیسای ارمنی پذیرفته شد.

تابلوی نقاشی جشن تبرک انگور در ارومیه آذربایجان
تابلوی نقاشی جشن تبرک انگور در ارومیه آذربایجان

انگور نمادي از خِرَد، كشاورزي، شكر، مهمان نوازي، باروري، جواني و حيات جاودانه است بنا بر روايتي  اسطوره اي، هنگامي كه كشتي نوح بعد از فرو كش كردن آب ها بر كوه آرارات نشست، حضرت نوح با ديدن خاك حاصل خيز دشت آرارات تاكي را به رسم تبرك و شكر گزاري كاشت.
در اساطير باستاني يونان و روم، خداي به نام تاكستانها و شراب دیده می شود و در اساطير ايراني انگور مظهري براي خون است كه نيروي اصلي است. جشن انگور و آيين دوشاب‌ پزان در استان آذربايجان غربی (خصوصاً شهر ارومیه) كه به جشن؛ شانادر یا شانی‌ در معروف است، هر ساله در فصل رسیدن انگورها (حوالی شهریورماه) برگزار می گردد. در انتها بیشتر درباره این جشن نوشته شده است.
پیشینه مذهبی جشن تبرک انگور؛
الف) عید حضرت مریم یا جشن عروج مریم؛ برخی از مسیحیان بر این باورند که جسم و روح حضرت مریم مادر مسیح، پس از پایان زندگیش در دنیا به سوی عرش منتقل می‌گردد و به آن جشن عروج مریم می گویند Assumption of Mary در برخی کلیساها این روز؛ انتقال مریم مقدّس نام گذاری شده است. اين جشن در بيشتر کشورهاى کاتوليک و در يونان تعطيل عمومى است.

عید حضرت مریم یا جشن عروج مریم
عید حضرت مریم یا جشن عروج مریم

جشن انتقال مریم مقدّس، یکی از پنج اعیاد خیمۀ کلیساست و در نزدیک‌ترین یکشنبه به روز 15 اگوست برگزار می‌شود. بنا به روایات کلیساهای شرق، مریم باکرۀ مقدّس در اورشلیم، در آرامش و آسودگی درگذشته، در مقبرۀ خانوادگی گذارده و بعد از سه روز به آسمان انتقال یافت. حواریون و مسیحیان خداپرست او را به خاک سپردند. بارتلمیوس مقدّس در هنگام خاکسپاری حضور نداشت. امّا پس از آن، چون خبر درگذشت باکرۀ مقدّس را شنید، آرزومند دیدن قبر وی شد، پس به همراه حواریون به محل دفن او رفت، سنگ قبر را برداشتند، اما پیکر باکرۀ مقدّس را در آن ندیدند.

جشن تبرک انگور در کلیساهای ارامنه تهران
جشن تبرک انگور در کلیساهای ارامنه تهران

ب) انگور به باور مسیحیان نماد دگرگونی و تغییر در زندگی است و انگور مقدس ترین میوه در مسیحیت است و مسیح نیز خود را تاک حقیقی خوانده است. طبق روایات، حضرت مسیح خود را به انگور تشبیه می کرد و می فرمود:

همان گونه که انگور ذره ای فساد را تحمل نمی کند، من هم نمی کنم

شراب مراسم نیایش عشای ربّانی از انگور فراهم می‌شد. عیسی در شام آخر شراب را برگرفت، برکت داده و به شاگردان داد و گفت: «این خون من است». شراب از انگور بود و مناسب آن بود که در میان میوه‌ها برتری را به انگور دهند. روزگاران قدیم پرورش تاک و گندم، حرفه و شغل اصلی آنان بوده است. به همین دلیل، برای انگور مراسم خاصی به جای می آورند و تا نخستین محصول خود را تبرک نکنند، از آن نمی خورند.

برگزاری جشن تبرک انگور و عرج حضرت مریم
برگزاری جشن تبرک انگور و عرج حضرت مریم

کلیساهای برگزار کننده جشن تبرک انگور؛ کلیسای ارتودکس شرق ، کلیسای حواری ارامنه، کلیسای آشوری و … کلیسای کاتولیک جشن عروج مریم را صرفا برگزار می کنند.
زمان برگزاری جشن تبرک انگور؛ اولین یکشنبه نزدیک به 15 آگوست
وجه تسمیه؛
جشن تبرک انگور یا عید تبرک انگور به ارمنی Խաղողօրհնեքի տոն (با تلفظ خاقوق اورهنک khaghogh orhnek) که خاقوق به معنی انگور و اورهنک به معنی تبرک است.

برگزاری جشن تبرک انگور و عرج حضرت مریم
برگزاری جشن تبرک انگور و عرج حضرت مریم

جشن تبرک انگور در میان آشوری ها به اسم شاراد مارتی ماریام sharad یا د شونایاد مارت ماریام d shunaied mart maryam یعنی همان روز درگذشت حضرت مریم، انجام می شود. جشن تبرک انگور در انگلیسی با نام Grape Blessing Day شناخته می شود.
آداب جشن تبرک انگور؛
طبق رسوم، ارمنيان به ویژه آنها که نذری دارند تا زمانی که کشیش انگور را متبرک نکرده انگور نمی خورند، دو سه روز مانده به عید، روزه می گیرند و در روز عید، انگوری که توسط خیرین نذر و به کلیسا آورده شده و از سوی عالی ترین مقام روحانی کلیسا طی مراسمی با خواندن ادعیه و سرودهای مذهبی (انجیل لوقا فصل اول از آیه 26 تا پایان فصل) سه بار متبرک شده را می خورند. کشیش سه بار بر ظرف محتوی انگور، صلیب رسم می کند و با این کار، انگور متبرک می شود. قبل از آن نیز در كلیسا، مراسم شاراگان خاصی به نام؛ پارك سورب خاچی اجرا می‌شود.

آماده کردن انگور برای جشن تبرک انگور
آماده کردن انگور برای جشن تبرک انگور

در نیایش آن روز آمده است که خداوند در روز سوم گیاهان و میوه‌های زمین را آفرید، سپس به آدم و حوّا زندگی آسوده و پرنعمت بهشت را ارزانی داشت، اما آنان گناه کردند و از بهشت رانده شدند، ولی با ظهور یگانه‌زاد، مردم از تن دادن به گناه و مرگ رها شدند.

متن ترجمه شده ترانه جشن تبرک انگور

انگور رو بچینیم،

تو سبد بریزیم،

خوشه خوشه،خوشه خوشه ،خوشه خوشه،

انگور مشکی ها رو بچینیم،

زیر آفتاب پهن کنیم،

تند تند، تند تند،تند تند

اونها رو بچینیم، بدیم به آنوش ما ( اسم دختر است)،

تند تند،تند تند،تند تند،

ساتنی رو بچینیم، بدیم به ساتنیک( نام دختر،یکی از الهه های ارمنستان باستان)

تند تند ،تند تند،تند تند

سپس خوشه‌های انگوری که به کلیسا هدیه آورده شده، تبرک می شود و از خداوند طلب دعای خیر برای کسانی که آنها را می‌چشند، می‌گردد، تا آنها سزاوار توبۀ گناهان باشند و تن و روانشان تندرست باشد. برای آورندگان میوه‌ها نیز از خداوند طلب دعای خیر می‌شود و خواسته می‌شود که آن‌ها سزاوار دریافت مزد آسمانی باشند. از خداوند خواسته می‌شود که تاکستان‌ها و باغ‌هایی را که خوشه‌های انگور ازآنها چیده شده و به کلیسا هدیه شده اند برکت دهد. خواسته می‌شود که آنها محصولی فراوان داشته باشند، حاصلخیز و پربار باشند، باغ‌ها از همۀ بلاها، چون تگرگ، سرما، بادهای سوزان، حشرات موذی در امان باشند و دینداران نیز با خوردن انگور متبّرک، سزاوار پادشاهی آسمانی شوند.

پس از آن انگور متبرک در بسته بندی های مخصوص یا بصورت خوشه ای به مردم حاضر در کلیسا داده می شود. هر كس به تبرك مقداري از آن را خورده و برخي براي تبرك خوشه هايي را همراه خود به منزل مي برند. در این عید، کلیه دختران ارمنی که اسم آنها با حرف میم شروع می‌شود جشن تولد می‌گیرند و برخی خانواده‌ها قربانی می‌کنند و در پایان مراسم مذهبی با حضور گروه های موسیقی به جشن و پایکوبی رقص می پردازند.

برگزاری جشن تبرک انگور و عرج حضرت مریم
برگزاری جشن تبرک انگور و عرج حضرت مریم

ته نویس اول، جشن انگور و آيين دوشاب‌ پزان (شانادر) آذربايجان؛
شانی، نام گونه‌ی از انگور و «در» (از مصدر دَرمق به معنای چیدن) ساخته شده و به معنای انگور چینی یا شانی چینی است. اجرای مراسم شانی‌در توسط ایل‌باشی (خانلار خانی) که رئیس و ریش‌سفیدِ ایل بوده شروع می‌شده است. خانلار خانی به همراه ۴ خانم و دختر و پسر خردسالی که سبدهای انگور به دست داشته‌اند وارد میدان وسیع اجتماع (تالوار) می‌شدند. خانلارخانی سخنان خود را با دعا و نیایش و شکرگزاری شروع و دعای ویژه جشن انگور را اجرا می‌کرده است. بعد از مراسم شکرگزاری دختر و پسر خردسال با سبدهایی مملو از انواع انگور به‌عنوان تبرک از مردم پذیرایی می‌کرده‌اند و هر کس به نیتی انگور برمی‌داشته. پس از آن مراسم گرفتن شیره انگور (دوشاب) شروع می‌شد.

جشن و پایکوبی مراسم تبرک انگور
جشن و پایکوبی مراسم تبرک انگور

بعد از این مراسم مردان پهلوان منطقه مراسم کشتی محلی را اجرا می‌کردند و سپس به نواختن ساز و دهل در میدان و رقص دسته‌جمعی (یاللی) و ایجاد صف طولانی (به نشانه اتحاد) می‌پرداختند و سرودهای محلی ویژه‌ای را می‌خواندند. آن روز همه باغداران برای ناهار جشن، آبگوشتی از گوشت خروس های جوان تهیه می کنند که این نیز از سنت های دایمی جشن انگور در آذربایجان است.

جشن و پایکوبی مراسم تبرک انگور
جشن و پایکوبی مراسم تبرک انگور

فردای پختن دوشاب، زنان محل به صورت دسته جمعی به خانه های باغداران می آیند و به صاحبان باغات تبریک می گویند. پس از تهیه دوشاب، زنان خانه از تفاله های به جا مانده از انگورها اقدام به تهیه سرکه می کنند. تمام این مراسم بهانه‌ای برای شکرگزاری و جشن و سرور برای برداشت حاصل دسترنج کشاورزان بوده است. این مراسم در حال حاضر در ایران کمتر برگزار می شود و در کشور آذربایجان به عنوان یک فستیوال سالانه Grape festival in West Azerbaijan تکرار می شود. و البته چند باری در برخی از شهرهای ایران جشن انگور برگزار شد.
نکته) مراسم تبرک انگور ارویه در تیرماه سال 1398 به عنوان میراث ناملموس در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

جشن و پایکوبی مراسم تبرک انگور
جشن و پایکوبی مراسم تبرک انگور

ته نویس دوم، ترانه جشن انگور بانو گوگوش؛
در سال 1345 بانو گوگوش با شعری از کریم فکور و آهنگی ترکی ترانه ای درخصوص جشن انگور یا باغ انگور (اولری مارالاندا) به یادگار گذاشت، این ترانه برگرفته از یک ترانه قدیمی ترکی است که با صدای گوگوش ضبط و پخش شد. برای شنیدن این آهنگ اینجا را کلیک کنید.

ترانه جشن انگور بانو گوگوش
ترانه جشن انگور بانو گوگوش

رقص و شادی و مستی خوش بُوَد،با تو در جشن انگور
تاب آن را ندارم که شوی،یکدم از چشم من دور
ای که دل بردی از من، با فسونت وقت خوشه چیدن
خوش بُوَد در چنین شب، از تو ای جان نغمه ها شنیدن

من شدم سال پیشین آشنا، با تو در باغ انگور
دیده ام نقش رویا، کِی؟ کجا؟، با تو در باغ انگور
یا رب از درگَه تو، روز وشب من دارم این تمنا
که کند جاودانی عهد ما را عشق پاک ما را

هرگز از خاطر من نرود، موسم خوشه چینی
شادی و شوق یاران، وان همه صحبت و هم نشینی
من که در مزرع دل، پروراندم خوشه ی محبت
هدیه در راه یاران، کُنم اکنون توشه ی محبت

اِئولَری مارالاندا، آی گوزَه ل، اِئولَری مارالاندا
مَنی دَه یادیوا سال ، گوزَه لیم
هِیوالار سارالاندا
اُولورَه م ، اوُلورَه م یار
غریبم یار ، یازیغام آمان یار

ته نویس سوم) جشن امسال به خاطر ویروس کویید 19 در هیچ کدام از کلیساها برگزار نمی شود و قرار است صرفا در کلیسای سرکیس مقدس و بدون حضور مردم و دینداران این مراسم برگزار شود.
ته نویس چهارم) برای خواندن و دانستن اطلاعت بیشتر توصیه می شود مقاله؛ جانشینی نمادها در گسترۀ زمان: تبـرک انگـور در نـزد ارمنیـان نوشته بانو امیلیا نرسیسیان را مطالعه فرمائید.
ته نویس آخر) این نوشته را بدون اجازه و با افتخار تقدیم می کنم به دوست عزیر و بزرگوارم عالیجناب امید غلامعلی پور ، امیدوارم بعد از کرونا سعادت همسفر شدن با این بزرگ مرد را داشته باشم.

اینجا را با دوستان خود به اشتراک بزارید

همسفران

با ما همسفر باشید

XHTML: امکان استفاده از این کدها وجود دارد: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>