عضویت در سفرنویس

register-image

تورهای سفرنویس

tour-image

آمار سفرنویس

counter-image
358 سفر
13198 همسفر

پمپ بنزین دروازه دولت و …

وقتی در سالهای قبل گزارشی تهیه می کنی از اولین پمپ بنزین های ایران، بعد از آن گزارشی تهیه می کنی درباره پمپ بنزین دروازه دولت و می نویسی که این پمپ بنزین محل دپوی زباله شده! صدا و سیما، رسانه ها، سایتها همه درباه اش می نویسند! البته اتفاق مثبتی هم نمی افتد! بعد از چند سال می بینی در سال ۸۸ گزارشی هم برای ثبت و نگهداری پمپ بنزین تهیه شده و میراث از آن کاملا باخبر بوده و ان جاست که خستگی در تنت می ماند، مدیران می دانسته اند که اثر با ارزشی وجود داشته اما خودشان را به کدام کوچه زده اند!! دلم نیامد گزارش سال ۸۸ میراث را در اینجا منتشر نکنم، پس بخوانید …

پمپ بنزین دروازه دولت و سردری که دیگر نیست
پمپ بنزین دروازه دولت و سردری که دیگر نیست
پمپ بنزین دورازه دولت - عکس حامد میرزا خلیل
پمپ بنزین دورازه دولت۹۲

پمپ بنزین دروازه دولت از اولین جایگاه های عرضه محصولات نفتی و بنزینی در شهر تهران بوده که به همراه جایگاه پمپ بنزین ری در خیابان ۱۵خرداد یا همان ری سابق که به اولین پمپ بنزین ایران معروف می باشد، ساخته شده و از لحاظ سبک معماری، کالبد و شکل بنا شبیه آن می باشد و می توان نتیجه گرفت که براساس یک الگویی خاص این دو جایگاه ساخته شده اند. سبک معماری آن به دوره پهلوی اول شبیه می باشد. تاریخ دقیق ساخت آن معلوم نیست ولی حدود ساخت ۱۳۲۷ شمسی است.

پمپ بنزین دروازه دولت در سال 1388
پمپ بنزین دروازه دولت در سال ۱۳۸۸

پمپ بنزین دروازه دولت در خیابان انقلاب، بعد از میدان فردوسی ، ابتدای خیابان سعدی ، نبش بن بست فیات قرار دارد.سوابق پژوهشی خاصی راجع به پمپ بنزین دروازه دولت وجود ندارد.
تنها کاری که در رابطه با پمپ بنزین دروازه دولت انجام شده است، نقشه برداری آن توسط مهندسان مشاور طرح تفکر معماری برای شرکت پالایش و پخش فرآورده های نفتی درجهت ساخت نمونه های مشابه در اماکن دیگر بوده  است وگرنه هیچ بررسی جامعی در رابطه با آسیب ها و سبک معماری آن انجام نشده است.

نقشه و پلان پمپ بنزین دروازه دولت
نقشه و پلان پمپ بنزین دروازه دولت

پمپ بنزین دروازه دولت اکنون مالک دولتی دارد.

مشخصات معماری پمپ بنزین دروازه دولت؛
پمپ بنزین دروازه دولت با پلانی به شکل سه مربع و پیش آمدگی در مربع میانی تشکیل شده است.

نقشه و پلان پمپ بنزین دروازه دولت
نقشه و پلان پمپ بنزین دروازه دولت
نگهداری سطل زباله در قدیمی ترین پمپ بنزین
نگهداری سطل زباله درسال ۹۲

این پیش آمدگی که ورودی اصلی بنا را نیز شامل می شود با طاقی که قوس آن از نوع پنج و هفت تیز می باشد به همراه تزئینات کاشی معرق از دو بخش دیگر متمایز شده است. نمای پنجره ها در دو طرف بنا در دو قاب مربع شکل و به صورت تاق پنج و هفت کند خودنمایی می کند. نورگیر کوچکی دربالای درب میانی بنا نیز قرار دارد.

.

عکس پمپ بنزین دروازه دولت از نمای جنوب غربی
عکس پمپ بنزین دروازه دولت از نمای جنوب غربی

نمای اصلی پمپ بنزین دروازه دولت مطابق معماری دوره پهلوی، همخوان با معماری سنتی ایران از فضای سوختگیری تفکیک گردیده است. این معماری هماهنگ با بافت آن دوره ، شاخصه مکث نگاه انسان بر روی این بناست.

پمپ بنزین دروازه دولت
پمپ بنزین دروازه دولت

مصالح بنا آجری و ملات ماسه و سیمان است. پوشش آن تخت و دیوارهای داخلی اندود گچ بوده است.دیوارهای دو سمت جایگاه با طاق نماهای قوسی شکل هنوز پابرج است و در حال حاضر پمپ بنزین دروازه دولت از دو سمت کوچه و خیابان با حصار توری به صورت موقت شکل محصور شده است.

جداره قدیمی پمپ بنزین دروازه دولت
جداره قدیمی پمپ بنزین دروازه دولت و حصار پیرامونی

بخش جایگاه سوخت گیری که در مرکز فضای باز قرار دارد شامل سکویی با ارتفاع کم و سقف و سایه بانی از نوع خرپاست که بر روی چهار ستون فولادی تکیه دارد. منابع ذخیره سوختی نیز در سمت جنوبی بنا و در زیرزمین قرار داشته است.

جایگاه قدیمی سوخت گیری پمپ بنزین دروازه دولت
جایگاه قدیمی سوخت گیری پمپ بنزین دروازه دولت

ساختمان کوچکتری در بخش شمال غربی پمپ بنزین دروازه دولت قرار دارد که محل اسکان سرایدار و یا نگهبان بوده است.
سبک معماری بنا به خصوص برای کاربری جایگاه سوخت رسانی در نوع خود جالب بوده که در زمان خود به الگوی مشابهی برای ساخت پمپ بنزین های متعدد تبدیل شده که دو نمونه اصلی و بازسازی آن در خیابان ری قابل مشاهده است. ویژگی دیگر این بنا تزئینات میانی بناست که کاشی معرق می باشد.

تزئینات کاشی کاری معرق پمپ بنزین دروازه دولت (نوع طرح؛ تند ده در زمینه شل آلت گردان)
تزئینات کاشی کاری معرق پمپ بنزین دروازه دولت (نوع طرح؛ تند ده در زمینه شل آلت گردان)

نوع طرح آن نیز برگرفته از بخشی از کاشی کاری مسجد درب امام اصفهان می باشد که نوع آن تند ده در زمینه شل آلت گردان است.

کاشی معرق برگرفته از بخشی از کاشی کاری مسجد درب امام اصفهان
کاشی معرق برگرفته از بخشی از کاشی کاری مسجد درب امام اصفهان

کاربری اصلی بنا در زمان استفاده جایگاه سوخت رسانی (پمپ بنزین) بوده که بعد از ساخت زیرگذر خیابان سعدی متروکه شده و در حال حاضر نیز بخشی از تاسیسات ایستگاه متروی دروازه دولت در عرصه و حریم آن قرار دارد.متاسفانه تاکنون هیچ گونه اقدامی برای تعیین و حفاظت از حریم پمپ بنزین دروازه دولت انجام نگرفته است.
خروجی زیرگذر خیابان سعدی در جلوی پمپ بنزین دروازه دولت به سبب بسته شدن این پمپ بنزین و در پی آن متروکه شدن آن شده است . وجود تاسیسات ایستگاه متروی دروازه دولت در عرصه و حریم بنا نیز موجب آسیب های کالبدی و منظری فراوان در این بنا شده است.

عکسی از دورنمای پمپ بنزین دروازه دولت
عکسی از دورنمای پمپ بنزین دروازه دولت

بعد از متروکه شدن پمپ بنزین دروازه دولت ، تعمیراتی در این بنا صورت نگرفته است، اما در زمان استفاده، تعمیرات غیراصولی در این بنا صورت گرفته که بیشتر شامل افزودن اندودهای گچ و رنگ به نمای اصلی بوده است، به طوری که تزئینات کاشی معرق بنا در زیر لایه ای از رنگ پوشیده شده و به راحتی قابل تشخیص نیست.
وضعیت ایستایی عمومی کالبدی اثر دارای مسئله حادی نمی باشد، اما با ادامه مداخلات در عرصه و حریم اثر و ادامه متروکه بودن پمپ بنزین دروازه دولت، این احتمال می رود که در آینده نزدیک وضعیت ایستایی بنا از حالت تعادل خارج گردد.
به دلایل بالا و عدم استفاده مناسب ، آسیب های گوناگونی به آن وارد شده است از جمله ؛ ۱) رشد عوامل گیاهی و بیولوژیکی ۲) وجود رطوبت در ازاره ها و جداره ها ۳) شکستگی و تخریب ناودانی ها باعث تجمع و نفوذ رطوبت در پوشش و جداره های بنا شده است ۴)تجمع آشغال و دیگر اشیاء در محوطه منظره نامطلوبی ایجاد کرده است ۵)تخریب دربها و پنجره ها ۶)ریزش مصالح داخل و خارجی بنا ۷) اضمحلال مصالح بنا ۸)افزودن اندودهای گچ و رنگ به نمای اصلی در زمان استفاده به طوریکه تزئینات کاشی معرق بنا در زیر لایه ای از رنگ پوشیده شده و به راحتی قابل تشخیص نیست ۹)ریزش و تخریب بخش هایی از تزئینات کاشی های معرق در نمای بنا ۱۰)همانگونه که اشاره شدوجود تاسیسات مترو در عرصه و حریم بنا موجب کور و پنهان شدن منظر اصلی بنا شده است که حتی در صورت مرمت و احیاء این بنا، معضل کماکان باقی مانده خواهد ماند ۱۱)نبود حصار مطلوب و مطمئن و نگهبان موجب دسترسی آسان و سهل برای معتادها و کارتن خواب ها شده است.

انگار عکاس در سال88می دانست یک سال بعد اینجا دپوی سطل زباله می شود
انگار عکاس در سال۸۸می دانست یک سال بعد اینجا دپوی سطل زباله می شود

ته نویس اول) بد نیست گزارشهای من را درخصوص این پمپ بنزین بخوانید؛ گزارش خود پمپ بنزین و گزارش محل دپوی سطل زباله شدن این پمپ بنزین
ته نویس دوم) وقتی داشتم این گزارش را می خواندم و در آماده اش می کردم برای بازنشر در سفرنویس و با توجه به گپ هایی که در این چند روز شکل گرفت، احساس می کنم دارم دور باطل می زنم، انگار همه می دانند چه بلایی دارند سر آثار این سرزمین می آوردند، برایشان تفاوتی هم ندارد که اثر پهلوی باشد یا قاجاری، خانه شیخ فضل الله باشد یا خانه … فقط باید بدانند چقدر قرار است گیرشان بیایید!! تف به این روزگار

منابع و سرچشمه ها
؛تهیه نقشه مهندسان مشاور طرح تفکر معماری
عکس ها  و تدوین گزارش مهدی جلایری
تهیه پیش نویس پرونده ثبتی توسط شرکت مطالعات و مرمت مهرازی خشت و آیینه در سال ۸۸

همسفران

  1. جارچی شهر کران شده ای …

    اون طرح ترسیمی کاشیکاری و ذکر نام تکنیک بسیار ایول داره.

    دست مریزاد

    شهریار: جارچی … سالهای دور با یک سری از دوستان یک مجله اینترنتی داشتیم به نام جارچی ، خاطراتش را زنده کردید
    من هم با اسمش ارتباط برقرار کردم!!!

  2. سلام آقا شهریار
    اینقدر خسته و ناامید نباشید شما کار بزرگی دارید انجام میدین. مهم نیست که میراث میدونسته یا نه مهم اینه که این خبرها دهن به دهن بچرخه و عده بیشتری در جریانش قرار بگیرن. همین هم خیلی کار مهمیه. ما که اصلا از یکی از این اماکن هم باخبر نبودیم ممکنه کاری از دست کسی برنیاد ولی هزینه تخریبش وقتی عده بیشتری در جریان باشن بالاتر میره.
    پیروز و موفق باشید!

    شهریار: درود بر شما ، دقیقا ، فقط هزینه تخریب را بالاتر می بریم و در برخی مواقع مدیران پول بیشتری گیرشان می آید، امیدوارم منظورم را رسانده باشم!

  3. درود جناب شهریار
    زحمات و تلاش های شما بر هیچ کس پوشیده نیست
    هر چند آدمیان بی مرام روزگار را برای شما و امثال شما که فریاد سر می دهند تا میراث این سرزمین پاس داشته شود چندان زیبا نگذاشته اند، اما خیلی ها شما را باور دارند
    همیشه مستدام باشید

    شهریار: این گونه کامنتها به من انرژی می دهد، سپاس بی کران از شما و لطف تان نسبت به حقیر

  4. احسان(دارالفنون)

    سلام آقای شهرام
    به جناب آقای نعمت اللهی مسئول ایجاد موزه های وزارت نفت اطلاع رسانی شد. امیدوارم موثر باشه.

    سپاس از توجه شما

    شهریار: سلام و سپاس بی نهایت

  5. سلام. مطالب آخره نوستالژیه :)) لذت بردیم

    شهریار: سلام، امیدورام این نوستالوژی ها برای آیندگان باقی بماند!

  6. سلام
    آقا خون خودت و کثیف نکن ..البته قبول دارم ادم دلسرد میشه ولی کاریش نمیشه کرد دیگه من که میگم مشکل خود ماییم …گزارش بسیار جالب بود…موفق باشی.

    شهریار: سلام، راست می گویید ، شاید ما مشکل داریم و نمی فهمیم

  7. بندگاني

    سلام آدم خوشحال میشه میبینه فقط خودش تنها نیست
    روزهای زیادی هست که داغ دار بناهایی مثل این و کاخ میراث در میدان بهارستان و صد تا اثر مثل اینها هستم

    شهریار؛ درود ، رفیق داغش بیشتر از اینها دارد عمیق می شود!!

با ما همسفر باشید

XHTML: امکان استفاده از این کدها وجود دارد: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>