عضویت در سفرنویس

register-image

تورهای سفرنویس

tour-image

آمار سفرنویس

counter-image
358 سفر
13198 همسفر

گورستان تاریخی گیلیارد

گورستان تاریخی گیلیارد، اولین محل اسکان کلیمیان ایران، اولین گورستان تاریخی ثبت شده کلیمیان در فهرست آثار ملی، گورستانی که می گویند تونل و راه زیرزمینی به اورشلیم دارد، گورستان گیلعاد که هم نام سرزمینی است در کرانه شرق رود اردن و یکی از ۱۸ مکان مقدس یهودیان جهان

سنگ مزاری ویران در گورستان تاریخی گیلیارد
سنگ مزاری ویران در گورستان تاریخی گیلیارد، عکس مهرداد معدنی

آدرس گورستان تاریخی گیلیارد: استان تهران، شهرستان دماوند، بخش گیلاوند، شمال میدان جهاد (بعثت) و غرب بلوار شهید بهشتی
شماره ثبت گورستان تاریخی گیلیارد در فهرست آثار ملی ایران: ۳۱۶۹۱ تاریخ ثبت ۲۱/۱۲/۱۳۹۵ ه خورشیدی
مختصات جغرافیایی ، آب و هوا ، نقشه و … گورستان تاریخی گیلیارد :  E 52″27’23.09  N 35″41’35.88
ارتفاع گورستان تاریخی گیلیارد از سطح دریا : ۱۹۳۵ متر
نامهای دیگر گورستان تاریخی گیلیارد: قبرستان یهودیان، گورستان کلیمیان، آرامستان یهودیان، گورستان گیلاوند، جیلیارد Jilard ،گیلیاردGiliard، گیلعاد Gilead، گیلیاد، گیلاد Gilaad، گیلگال Gilgal و …
پیرامون نام (وجه تسمیه) گورستان تاریخی گیلیارد:
گیلعاد نامی است مردانه که بر روی چند منطقه واقعی و خیالی نامگذاری شده و در کتب مقدس نیز از آن یاد شده است؛
۱) در زبان عبری גלעד (Gilad یا Ghil’ad) نامی است برای مردان که از ریشه گیل گرفته شده و گیل (gil גיל) به معنی شادی و آد به معنی همیشگی و ابدی است که در نهایت گیلعاد به معنی شادی ابدی است.

نقشه اقوام بنی اسرائیل و منطقه گیلعاد
نقشه اقوام بنی اسرائیل و منطقه گیلعاد

۲) گیلعاد Gilead یا Gilaad به عبری גִּלְעָד منطقه کوهستانی است در شرق رود اردن، درجنوب محدوده قلمرو ماناسه (از نوادگان بنی اسرائیل) و شرق گاد גָּד  که بیشتر از قوم گاد در آنجا ساکن شدند. قله کوه گاد به ارتفاع ۱۲۴۶ متر است و باغ های زیتون و تاک در آن فراوان است، آثار دو کلیسای بیزانس و یک سایت و تپه دوره عصر آهن نیز در آن کشف شده است.

تصویری از دشت گیلعاد در اورشلیم
تصویری از دشت گیلعاد در اورشلیم

نکته) پماد گیلعاد Balm of Gilead ، نام پمادی است که از یک گیاه گرفته شده و شفابخش است و نام آن در کتاب مقدس نیز آورده شده، می گویند؛ نام Gilead برای اولین بار در کتاب مقدس ( پیدایش ۳۱: ۲۱-۲۲ ) نوشته شده است.

The Land of gilad
The Land of gilad

نکته) Gilad Shalit یا گیلعاد شلیط גלעד שליט‌ یک سرباز وظیفه اسرائیلی بود که توسط نیروهای حماس گروگان گرفته شد و بعد از ۵ سال اسارت در قبال ۱۰۲۷ زندانی فلسطینی آزاد شد.
نکته) سریالی به نام گیلعاد نیز توسط صدا و سیما ساخته شد که در آن یک کلیمی در فکر زنده کردن محله ای است به نام گیلعاد و … (در اینجا بیشتر بخوانید)

سریال گیلعاد
سریال گیلعاد

۳) شهرک هاوات گیلعاد Havat Gilad شهرکی است در بخش شومرون اسرائیل فعلی
۴) در نهایت گیلعاد نام چندین منطقه است در آمریکا، استرالیا و اسرائیل و Watchtower Bible School of Gilead نام مدرسه ای در نیویرک به نام شاهدان یهوه
نکته) روستایی به نام گیلاوند در ازنای خرم آباد نیز وجود دارد.
در بخش پیشینه و تاریخچه دلایل نامگذاری بیشتر شرح داده خواهد شد.
دوران گورستان تاریخی گیلیارد: از دوران آشور تا دوران معاصر
امکان بازدید از گورستان تاریخی گیلیارد: مهیا است
کاربری؛ آرامستان
کاربری فعلی؛ گورستان متروکه
مالک اثر؛ انجمن کلیمیان تهران
مالک فعلی اثر؛ انجمن کلیمیان تهران و متصرفان …

مشکی؛ محدوده گیلیارد قرمز؛ آثار گور و استخوان زرد؛ محدوده فعلی آرامستان گیلیارد
مشکی؛ محدوده گیلیارد قرمز؛ آثار گور و استخوان زرد؛ محدوده فعلی آرامستان گیلیارد

پیشینه و تاریخچه گورستان تاریخی گیلیارد:
هنگامی که حضرت موسی بنی اسرائیل را از بردگی مصر رها ساخت تعدادی از یهودیان در کرانه شرقی رود اردن مستقر شدند. در این بخش از سرزمین (یعنی در کرانه خاوری رود اردن) حضرت موسی دستور داد که قبائل رئوبن و گاد و همچنین نیمی از قبیله منشه در آن اسکان یابند. منطقه ای به نام گیلعاد
آشوری‌ها برای تخریب روحیه ملل مغلوب، آنها را جابه‌جا می‌کردند. مثلاً از ماد اسیر به آشور می‌بردند و اسرای ممالک دیگر را جایگزین آنها می کردند، تیگلات فلاسر در سال ۷۴۴ ق م به منطقه گیلعاد لشگر کشی کرد و ۶۰ هزار ساکن آن منطقه را به آخر دنیا (آشوری‌ها دماوند را آخر دنیا می‌پنداشتند) کوچاند. یهودیان گیلعاد از نوادگان رئوبن، گاد و نفتالی (پسران یعقوب) بودند.
برخی نیز بر این باورند؛ یهودیان قوم گاد وقتی به منطقه گیلاوند (دماوند) رسیدند با توجه به شباهت جغرافیایی منطقه به گیلعاد اورشلیم این منطقه را به عنوان محل اسکان انتخاب و نام آن را گیلعاد نامگذاری کردند.
حدودا ۲۰۰ سال پس از اسارت یهودیان توسط پادشاهان آشور و بابل، کوروش کبیر اعلامیه آزادی یهودیان را صادر کرد برخی از آن آگاه نشدند و برخی هم که مطلع شدند به واسطه ریشه‌ای که در این آب و خاک دوانده و صاحب آب و گِل و احشام شده بودند از ایران بیرون نرفتند و بعدها به تدریج به نواحی دیگر ایران رفته و در آن شهرها ساکن شدند.

از اسکان یهودیان در این منطقه بیش از ۲۷۰۰ سال می گذرد و امیدواریم شرایطی مهیا شود تا پژوهشگران، باستان شناسان و … تحقیقات بیشتری بر روی این منطقه، لهجه ها، آداب و رسوم و … انجام دهند.

در دوره های پیشین یهودیانی از دامغان و کاشان به گیلعاد مهاجرت کردند اما در حمله‌ی افغان‌ها به ایران عده زیادی از یهودیان گیلعاد کشته و مردم باقی مانده تحمل زندگی در خرابه‌های شهر را نداشتند. در ضمن پیدا شدن بیماری‌هایی مثل وبا و طاعون در کاهش جمعیت گیلعاد مؤثر بود و قسمتی از املاک وسیع و قبرستان گیلیارد که جزو موقوفه یهودیان دماوند بود را به تدریج مالکین اطراف ربودند. مخصوصاً در عصر قاجار که نامهربانی نسبت به یهودیان ایران شدت یافت، قسمت‌های دیگری از این املاک از دست رفت.
در سال‌های (۱۳۰۱ و ۱۳۰۲ شمسی) طی تجاوزاتی که به املاک موقوفه یهودیان گیلیارد شده بود سلیمان ابراهیم وکیل دعاوی از طریق وزارت دادگستری و اداره اوقاف اقداماتی نمود و بالاخره موفق به صدور حکم بر له یهودیان گردید.
طبق آماری در کتب تاریخی یهودیان در ۸۰ سال پیش منطقه گیلعاد دارای ۵۲۰ نفر یهودی و چهار کنیسای فعال و یک حمام عمومی بوده است. پس از پایتخت شدن تهران خیلی از یهودیان به تهران مهاجرت و در مهاجرت یهودیان در دوره پهلوی دوم به اورشلیم و پس از اتفاقات سال ۵۷ این منطقه خالی از سکنه یهودی شد و تنها یادگار آنها، قبرستان گیلیارد بود، قبرستانی که پدران یهودی در آنجا دفن شده بودند، قبرستانی که تا سال ۱۳۷۸ نیز فعال بود، قبرستانی که تاکنون محل زیارت قبور درگذشتگان بوده و هست.

اسحاق بن زوی دومین رئیس جمهور اسرائیل
اسحاق بن زوی دومین رئیس جمهور اسرائیل

یتسحاک بن صبی یا اسحاق بن زوی (יצחק בן צבי Yitzhak Ben-Zvi) دومین رئیس جمهور اسرائیل، تاریخ‌نگار و نویسنده اهل اسرائیل، در سال ۱۹۳۵ م سفری به ایران و منطقه گیلیارد داشته و در کتابی که پس از بازگشت به اسرائیل انتشار داده بود، قید کرده؛ زمان تولد و وفات حک شده بر روی برخی از سنگ مزارها به ۵۰۰ تا ۶۰۰ سال پیش باز می گردد. وی یاد آور شده بود که تهرانیان علاقمند هستند بعد از فوت حتما در این گورستان دفن شوند.

بر اساس یک باور و همچنین نگاه اسطوره ای؛ می گویند تونل و راه زیرزمینی فی مابین گیلعاد و اورشلیم وجود داشته! و یهودیان برای همین علاقه دارند که حتما در این گورستان دفن شوند تا در روز معاد و رستاخیز بتوانند در اورشلیم حاضر باشند. البته می گویند؛ این نشان ارتباط قلبی و معنوی بین دو نقطه بوده است نه راه زیرزمینی، وجود چنین روایتی نشان از دلبستگی و ایمان عمیق دارد. درنهایت بهتر است بگوییم؛ چند قبلیه به اجبار به سرزمینی دیگر کوچانده شده بودند، برای رهایی از درد غربت و اشتیاق بازگشت به سرزمین پدری، این اسطوره ساخته می شود. برخی از یهودیان به این مکان خاک فرج نیز می گویند.

نکته) امامزاده ای در قم وجود داشت به نام؛ خاک فرج که عوام بر این باور بودند که سنگ حجرالاسود از چاه و تونل زیرزمینی این مکان توسط جبرئیل به مکه انتقال داده شده است!
آقای یوسف ستاره شناس درسایت خود به نام  www.7dorim.com معتقد است؛ واژه گیلیارد از ریشه واژه عبری “گیلعاد” می آید که در فرهنگ عبری به مفهوم “ستون جاوید” و یا “ستون یادبود” است. اعراب واژه جیلعاد را به جای گیلعاد بکار می برند، که به معنای سخره سخت و محکم در نظر گرفته شده است، که یقیناً می تواند نشانگر ماهیت کوهستابی بودن این منطقه باشد.
اِلحان ناتان آدلر (Elkan Nathan Adeler) نویسنده، مورخ و مسافر یهودی انگلیسی که چند سفر به تهران و ایران داشته نیز در کتب خود؛ به گیلیارد اشاراتی داشته و نوشته اند که این مکان مورد تقدس یهودیان بوده است.
نکته) در فاصله ۹۰۰ متری شمال‌غرب گورستان تاریخی گیلیارد امامزاده محمد جیلارد قرار دارد!
مشخصات گورستان تاریخی گیلیارد؛
گورستان مذکور شامل دو بخش قدیم و جدید است. گورستان قدیمی‌تر در جنوب‌شرقی و گورستان جدیدتر در قسمت شمال قرار دارد. در منتهی‌الیه جنوب‌شرقی دو گورستان یهودی، بقایای گورستانی اسلامی دیده می‌شود که به دلیل کندوکاوهای صورت گرفته در آن، بسیار آشفته می‌باشد. در سطح این گورستان اسلامی بقایایی از سفال‌های دوران اسلامی، به خصوص سلجوقی و تیموری دیده می‌شود که حکایت از قدمت و تعلق آن به قرون ۵ و ۶ هجری دارد.

سنگ مزارهای ویران قبرستان گیلاوند یهودیان، عکس مهرداد معدنی
سنگ مزارهای ویران قبرستان گیلاوند یهودیان، عکس مهرداد معدنی

قبور گورستان یهودیان با جهتی شرقی،غربی با سنگ قبرهای صندوقی شکل یکپارچه در اشکال مکعب، نیم استوانه، مکعب مستطیل، مستطیل و عمدتاً از جنس گرانیت یا چینی می‌باشد. برخی از سنگ قبرها تنها شامل یک قطعه سنگ و برخی دیگر از چند قطعه سنگ مختلف تشکیل شده‌اند. بر روی اکثر سنگ قبرها عباراتی به خط عبری و در زیر یا بالای آن تصاویری از  منورا، سناره داوود، شمعدان حنوکا و … حک شده است.
در مرکز سنگ قبرها نام و شهرت متوفی و سال فوت او به خط عبری و در زیر آن همان عبارت به خط فارسی نوشته شده. دور تا دور این نوشته‌ها دارای حاشیه تزئینی با نقوش گل و گیاه می‌باشد.

سنگ مزار صندوقی قبرستان یهودیان جیلیارد
سنگ مزار صندوقی قبرستان یهودیان جیلیارد

در برخی از سنگ قبرها جای نقوش نیز جابه‌جا شده و برخی فاقد هرگونه تزئین است. سنگ قبرها با تکنیک نقر و متن برجسته مهیا شده اند. سنگهای قدیمتر چندان پرداخت نشده اند و فقط سطحی که کتیبه و نقش بر آنها نقر شده مورد توجه قرار گرفته است. این سنگها گاه قلوه و گاه لاشه هستند. به عبارتی شکل هندسی مشخصی ندارند. در حالی که سنگ قبرهای دوره پهلوی اول و دوم مشخصاً هندسی و غالباً صندوقی و مستطیلی هستند. در بعضی از حجاری های روی سنگ قبرها تصاویر قیچیو ادوات کاشر (چاقو و ساطور) نیز حکاکی شده است.

بنای آرامگاهی در گورستان تاریخی گیلیارد
بنای آرامگاهی در گورستان تاریخی گیلیارد

در ضلع شرقی گورستان بنایی شامل چهار ستون سیمانی با پوشش گهواره‌ای بر بالای آن (سقف بتونی ورقی گالوانیزه) و ۹ پله در سمت شرق که در وسط آن سنگ قبری نیز به چشم می‌خورد احداث شده که مزار الیاهولی شائولی است.

پلان بنای آرامگاهی در گورستان تاریخی گیلیارد
پلان بنای آرامگاهی در گورستان تاریخی گیلیارد

از مشاهیر دفن شده در این آرامستان می توان به استاد عزیز معمار (بنایان)، حاخام حاج یشوعا یحزقل یادگار، حاخام پینخاس عاقل، دکنر صفایی دماوندی، عمرام شایولی، پدر و مادر حبیب القانیان خانواده مروتی،جمی از خیرین و سرشناسان  و معتمدین جامعه کلیمیان تهران و … اشاره کرد.

عکس قدیمی از مراسم تدفین حاخام حاج یشوعا یحزقل یادگار در گورستان گیلیارد 1331
عکس قدیمی از مراسم تدفین حاخام حاج یشوعا یحزقل یادگار در گورستان گیلیارد ۱۳۳۱

ابعاد سنگ قبرها از ۲ متر تا ۷۵ سانتیمتر طول متغیر می‌باشند و تا آن جا که مشاهده می‌شود، قدیمی‌ترین سنگ قبور گورستان دارای تاریخ ۱۳۰۴ ه خورشیدی و جدیدترین آن متعلق به سال ۱۳۷۸ ه خورشیدی می‌باشد.
البته قطعاً در گورستان جنوب شرقی که قدیمی‌تر نیز می‌باشد، تدفین به صدها سال قبل باز می‌گردد. اثبات یا رد این مطلب نیازمند مطالعات و جستجوی بیشتری است و ممکن است در گذشته رسم بر نگاشتن تاریخ بر روی سنگ قبرها نبوده است.
در قبرستان قدیمی گیلیارد ۴ سنگ قدیمی مزار وجود داشت و تاریخ‌های آن متعلق ۱۵۷۷ و ۱۵۵۴ م بود. ولی متأسفانه این سنگ‌ها هم‌اکنون وجود ندارد.
نکته) ملا آقابابا دماوندی معتقد بود در شمال قبرستان یک کنیسه قرا داشت.

سنگ مزارهای ویران گورستان تاریخی یهودیان، عکس مهرداد معدنی
سنگ مزارهای ویران گورستان تاریخی یهودیان، عکس مهرداد معدنی

احداث جداری به دور گورستان گیلیارد، در ابتدای سال ۱۳۵۷ به همت یوسف کهن، آخرین نماینده یهودیان در مجلس شورای ملی حکومت وقت پیگیری شد اما با توجه به تغییرات حکومتی در همان سال، موضوع کلا فراموش شد.
نهایت گورستان تاریخی گیلیارد؛

انباشت زباله و نخاله ساختمانی در گورستان تاریخی گیلاوند
انباشت زباله و نخاله ساختمانی در گورستان تاریخی گیلاوند

این گورستان امروزه در وضعیت نامناسبی قرار دارد.براساس باور غلط که می گویند؛ یهودیان با سکه های طلا دفن می شوند، تعداد زیادی از سنگ قبرها شکسته و پراکنده شده‌اند. در مجاورت گورستان در قسمت شرق و جنوب شرق آن محل انباشت زباله، خاک و خاشاک و نخاله ساختمانی شده. شهرک سازی و زمین خواری در اطراف گورستان به وفور دیده می شود و …
نکته) در باور یهودیان محل دفن یک انسان هرگز نباید خراب شود و باید به صورت قبر باقی بماند، تا در روز رستاخیز او بتواند از خاک بلند شود و زندگی دوباره یابد.
برخی از مدیران شهرک سازی بخشی از زمین های گورستان را متصرف شدند، شهرداری هم طرحی داد برای فضاسازی سبز آرامستان و … در سالهای گذشته برخی از سنگ قبرهای کهن، توسط انجمن کلیمیان تهران و مدیریت آرامستان بهشتیهجهت حفاظت و نگهداری و جلوگیری از تخریب بیشتر به تهران انتقال و در سایت موزه آرامستان تهران نگهداری شد.

لوح ثبتی گورستان تاریخی گیلیارد
لوح ثبتی گورستان تاریخی گیلیارد

اما در نهایت امر با کوشش انجمن کلیمیان تهران، آقایان یشایایی، طوبیان و لطف آقای دکتر نظری، این آرامستان در ۲۱ اسفند ۱۳۹۵ در فهرست آثار ملی کشور قرار گرفت. اما شوربختانه پس از نصب کتیبه سنگی ثبت این آرامستان در فهرست آثار ملی، این کتیبه توسط برخی … شکسته و تخریب شد.

نصب کتیبه و یادمان ثبت گورستان تاریخی گیلیارد در آرامستان
نصب کتیبه و یادمان ثبت گورستان تاریخی گیلیارد در آرامستان

ثبت و مستندسازی قبرستان محل مذکور، برای حفظ پیشینه فرهنگی این منطقه حائز اهمیت می‌باشد و نجات قبرستان نیز از وضعیت نابه‌هنجار فعلی، احترام به ادیان الهی و پیامبران آنان است. اینجا یک جاذبۀ جهانگردی و گردشگری ایران است، هر مکانی که تقدس پیدا می کند و مردم به دیدگاه تقدس به آن می نگرند، بی آن که کاری به حکومت ها داشته باشیم، دولت ها وظیفه دارند به باور دینی مردمان کشور خود، از هر دین و آئینی که باشند احترام بگذارند.

تخریب یادمان ثبتی گورستان تاریخی گیلیارد توسط ...
تخریب یادمان ثبتی گورستان تاریخی گیلیارد توسط …

ته نویس اول) یادش بخیر آبان ماه ۱۳۹۳ گزارشی نوشتم به نام؛ قبرستان تاریخی کلیمیان، محل دپوی زباله، قرار بود همه رسانه با هم صبح فردا آن را منتشر کنند، هیچ کس منتشر نکرد و من چند روزی آب سرد خوردم …
ته نویس دوم) این گزارش را بدون اجازه و با افتخار تقدیم می کنم به دوست عزیز و بزرگوارم جناب آقای فرزاد طوبیان که تلاشهای بسیاری برای این آرامستان کشیدند، خداقوت
منابع و سرچشمه ها؛
آشنایی با منطقه گیلعاد .
دایره المعارف یهودیان .
کتاب یهود، ایران، اسرائیل، نوشته منشه امیر
کتاب تاریخ جامعه یهودیان ایران، بنیاد فرهنگی حبیب لوی
پرونده ثبتی گورستان تاریخی گیلیارد در سازمان میراث فرهنگی کشور
کتاب اصل و نسب و دین‌های ایرانیان باستان، نویسنده عبدالعظیم رضاییکتاب آثار تاریخی دماوند (جغرافیای تاریخی و معرفی محوطه‌های باستانی و بناهای تاریخی – فرهنگی) نویسنده ناصر پازوکی‌طرودی

1445443445_telegram کانال خبری تارنمای سفرنویس
کانال اعلام تورهای سفرنویس

همسفران

  1. جاوید سرایی

    چقدر جالب بود؛ و جامع. ممنون شهرام جان.
    من هیچ اطلاعی در مورد این آرامستان نداشتم.
    سپاس از معرفی این مکان جالب.

    شهریار: سپاس از مهرتان بزرگوار، البته … داستان دارد، باید خدمتتان عرض کنم

با ما همسفر باشید

XHTML: امکان استفاده از این کدها وجود دارد: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>