عضویت در سفرنویس

register-image

تورهای سفرنویس

tour-image

آمار سفرنویس

counter-image
344 سفر
12798 همسفر

خانه دکتر عبدالحسین ابتهاج سمیعی

میرزا تقی خان مجدالملک سینکی
میرزا تقی خان مجدالملک سینکی

خانه ابتهاج سمیعی، خانه دکتر ابتهاج، خانه سمیعی، خانه مجدالملک، خانه سینکی، خانه سپهبد مژدهی و … خانه ای که منسوب بود به دکتر عبدالحسین ابتهاج سمیعی، خانه ابتهاجی که توسط شهرداری بخش از آن به اسم مرمت ویران شد …
پیشینه خانه دکتر ابتهاج سمیع
خانه دکتر ابتهاج سمیعی تنها عمارت و باغ بازمانده از باغ بزرگ سردار است، باغ و عمارت ابتهاج سمیعی در ابتدای امر توسط میرزاتقی خان مجدالملک سینکی از سردار خریداری و عمارتی مجلل در آن بنا شد. میرزاتقی خان فرزند دوم محمدخان سینکی است. لقب قبلی وی؛ “منشی حضور” بود که پس از فوت پدر (۱۳۰۵ ه.ق) لقب مجدالملک گرفت. محمدخان سینکی پدر در سال ۱۲۸۴ ه.ق از طرف ناصرالدین شاه به تولیت آستان قدس رضوی منصوب شد و لقب «مجدالملک» گرفته بود.

نقشه خانه میرزاتقی خان مجدالملک در روی نقشه عبدالغفار
نقشه خانه میرزاتقی خان مجدالملک در روی نقشه عبدالغفار

میرزاتقی خان مجدالملک بانی و مالک اولیه (خانه ابتهاج سمعیی) وزیر وظایف و اوقاف ممالک محروسه و عضو اولین مجلس شورای ملی و شاعر و تخلصش؛ عبقری بود و در نهایت امر در سن ۶۶ سالگی در تبریز درگذشت و پیکرش به تهران منتقل و در آرامستان ابن بابویه شهرری دفن شد.

سنگ مزار میرزا تقی خان مجدالملک سینکی، عکس حسن حسینی نیکو
سنگ مزار میرزا تقی خان مجدالملک سینکی، عکس حسن حسینی نیکو
عبدالحسین ابتهاج سمیعی
عبدالحسین ابتهاج سمیعی

براساس پژوهش های استاد انوار سردر قدیمی و هشتی وسیع و پرهیبت خانه ابتهاج (بخش شمالی عمارت) در اوایل پهلوی دوم تخریب و تبدیل به دکانهای مختلف شد و در نهایت امر پس از نقل و انتقالات توسط سپهبد محمد مژدهی ابتیاع و در اواسط دوران پهلوی دوم بخشی از آن توسط دکتر عبدالحسین ابتهاج سمیعی خریداری گردید.
نکته اول) سپهبد محمد مژدهی پدر زهرا مژدهی (مادر عبدالحسین ابتهاج سمیعی) است.
عبدالحسین ابتهاج سمیعی (زاده ۱۳۰۹ رشت ۱۳۷۹ نیویورک) فرزند میرزامهدی خان ابتهاج سمیعی و زهرا مژدهی بود. براداران دیگر عبدالحسین ابتهاج سمیعی عبارت بودند از؛ محمدرضا، محمدتقی و محمدعلی

دکتر عبدالحسین ابتهاج سمیعی
دکتر عبدالحسین ابتهاج سمیعی

عبدالحسین ابتهاج سمیعی دانش آموخته دانشگاه استنفورد و کالج پزشکی ویل کرنل، دانشگاه کرنل، نیویورک و دانشگاه هاروارد در رشته پزشکی (متخصص داخلی) بود.

عبدالحسین ابتهاج سمیعی
عبدالحسین ابتهاج سمیعی

عبدالحسین ابتهاج سمیعی در سال ۱۳۴۱ به ایران آمد و از بنیان گذاران بیمارستان پارس و فیروزگر تهران و پایه گذار و رییس مرکز پزشکی شاهنشاهی و دانشگاه رازی، دانشگاه بلوچستان، دانشگاه گیلان، دانشگاه رضا شاه کبیر در مازندران و بنیاد مطالعات ایران بود. ابتهاج سمیعی تدریس را از دانشگاه شیراز آغاز و تا سال ۱۳۴۷ در دانشگاه ملی استاد بود.
مناصب عبدالحسین ابتهاج سمیعی عبارت اند از؛ رئیس دانشگاه رضاشاه کبیر، وزیر بهداری و وزارت علوم، ابتهاج سمیع پس از اتفاقات سال ۱۳۵۷ به آمریکا رفت و مدیر بخش داخلی بیمارستان نیویورک شد. عبدالحسین ابتهاج سمیعی در سال ۱۳۴۵ با شهلا خسروشاهی، رئیس دفتر سابق اتاق بازرگانی ایران، ازدواج کرد و صاحب دو فرزند به نامهای احمدعلی و زیور گلناز شد و در نهایت امر در سال ۱۳۷۹ در نیویورک مرحوم شد.
بر اساس یکی از گزارش ها درباره وی چنین نوشته اند؛

عبدالحسین ابتهاج سمیعی ملایم، سفسطه گر و خیلی آمریکایی زده است. او به اروپا، مصر، حبشه و ایالات متحده سفر کرده. در سال ۱۹۷۵، یکی از مجلات ایرانی او را به عنوان «خوشپوش ترین فرد ایرانی» انتخاب نمود.

موقعیت خانه دکتر عبدالحسین ابتهاج سمیعی
موقعیت خانه دکتر عبدالحسین ابتهاج سمیعی

آدرس خانه دکتر عبدالحسین ابتهاج سمیعی؛ استان تهران، شهر تهران، از شمال به خیابان مجاهدین اسلام (ژاله سابق) از شرق به خیابان ایران از جنوب به بن بست کامرانی و از غرب به بن بست شهید حشمتی
شماره ثبت در فهرست آثار ملی ایران خانه دکتر ابتهاج:  ۲۳۸۷۷ تاریخ ثبت ۲۶/۰۸/۱۳۸۷ ه خورشیدی
مختصات جغرافیایی ، آب و هوا ، نقشه و … خانه دکتر ابتهاج:  E 51″26’26.45  N 35″41’29.06
ارتفاع از سطح دریا خانه دکتر ابتهاج:  ۱۱۸۰متر
نامهای دیگر: خانه میرزاتقی خان مجدالملک، خانه سپهبد محمد مژدهی، خانه دکتر عبدالحسین ابتهاج سمیعی، خانه فاطمه مژدهی، دبیرستان دخترانه شهید اندرزگو، بوستان شهدای ایران، بوستان ایران
پیرامون نام (وجه تسمیه) : در انتها به تفصیل خواهم نوشت
دوران و بانی اثر خانه دکتر ابتهاج : میرزاتقی خان مجدالملک سینکی در دوران قاجار
امکان بازدید از خانه دکتر ابتهاج: ندارد
کاربری خانه دکتر ابتهاج؛ مسکونی، تجاری، آموزشی و خدمات عمومی
پیشینه و معماری خانه دکتر عبدالحسین ابتهاج سمیعی؛
همان طور که در بالا شرح داده شد، مالک قبلی این خانه سپهبد مژدهی، پدربزرگ مادری عبدالحسین بود، این خانه ۴۴۰۰ متری به چهار پلاک تقسیم شد که هر بخش را در زیر شرح خواهم داد؛

عکس هوایی خانه دکتر عبدالحسین ابتهاج سمیعی
عکس هوایی خانه دکتر عبدالحسین ابتهاج سمیعی

بخش شماره یک) اصلی ترین قسمت خانه که مربوط به دوران قاجار بود و توسط عبدالحسین ابتهاج سمیعی خریداری شد، که پس از اتفاقات سال ۱۳۵۷ این خانه توسط ستاد اجرایی فرمان امام مصادره شد.
نکته دوم) این خانه به عنوان مرکز فروش اموال و اشیاء خانه های مصادره ای در سال ۱۳۵۷ و ۵۸ بود و اجناس در این خانه به مزایده عموم گذاشته می شد.

دبیرستان دخترانه شهید اندرزگو، خانه ابتهاج
دبیرستان دخترانه شهید اندرزگو، خانه ابتهاج

بعدها عمارت قاجاری توسط ستاد در اختیار آموزش و پرورش قرار گرفت و به عنوان مدرسه دخترانه و به نام شهید اندرزگو فعالیت کرد
حیاط و عمارت شمالی این خانه پس از شکایت مستمر خاندان سمیعی از ستاد بازپس گرفته شد و در اواخر سال ۱۳۹۵ توسط شهرداری خریداری و سپس در فروردین سال ۱۳۹۶ عمارت شمال غربی آن که به علت عدم رسیدگی آوار شده بود، با لودر به بهانه ساخت بوستان کاملا تخریب شد، البته با نام مرمت! مرمت لودری

تخریب خانه دکتر ابتهاج سمیعی
تخریب خانه دکتر ابتهاج سمیعی

خانه ابتهاج سمیعی در ابتدا به صورت خانه باغ بود و بخش جنوبی آن مشجر که در سال ۱۳۴۸ باغ مشجر به علت عدم رسیدگی و تخلیه شدن ملک رو به ویرانی گذاشت.
خانه ابتهاج سمیعی دارای ۵ عمارت بود؛
عمارت شمالی؛ این بخش که بر اساس روایت استاد انوار هشتی خانه بود، در حال حاضر چندین دهنه مغازه در آن قرار دارد و یک راه عبوری نیز از مرکز به حیاط شمالی در نظر گرفته شده.
عمارت شمال شرقی؛ عمارتی یک طبقه با سقف شیروانی با تزئینات آجری و سنتوری های زیبا در بالای درب وردی و پنجره ها، که متاسفانه در عملیات مرمت لودری شهرداری یک درب به خیابان ایران با تخریب بخشی از جداره باز شد. این عمارت در ابعاد حدود ۶*۲۶ متر است.

فضای داخل عمارت شمال شرقی خانه دکتر عبدالحسین ابتهاج سمیعی
فضای داخل عمارت شمال شرقی خانه دکتر عبدالحسین ابتهاج سمیعی

عمارت شمال غربی؛ این بخش از عمارت خانه دکتر ابتهاج در سال ۱۳۵۰ خالی از سکنه شد و بخشهای باقی مانده قاجاری و هشتی ورودی به ساختمان بود، این عمارت یک اشکوبه با زیرزمین و طاقهای جناقی و … بود که به علت متروکه بودن آوار شده بود و برخی از اهالی قدیمی بر این باور بودند که حمام قاجاری این خانه بود، که در یک عملیات مرمت لودری کلا تخریب شد.

عمارت مرکزی خانه دکتر عبدالحسین ابتهاج سمیعی
عمارت مرکزی خانه دکتر عبدالحسین ابتهاج سمیعی

عمارت مرکزی؛ مهم ترین بخش ساختمان دکتر ابتهاج سمیعی این بخش از عمارت است. این ساختمان با سقف شیروانی و در دو طبقه بنا شده است. مساحت این بخش از عمارت حدود ۷۰۰ متر و در ابعاد ۲۴*۱۶ است.

پلان نمای خانه دکتر ابتهاج سمیعی
پلان نمای خانه دکتر ابتهاج سمیعی

در جنوب دو پلکان از سمت شرق و غرب بنا برای ورود به ساختمان درنظر گرفته شده است. و چهار ستون سنگی در مرکز بنا و در جلوی ایوان واقع شده.

پلان طبقه همکف خاه دکتر ابتهاج سمیعی
پلان طبقه همکف خانه دکتر ابتهاج سمیعی

در شرق ستونها ۴ شبه ستون آجری و در طرف غرب ۷ شبه ستون قرار دارد. در مجموعه طبقه همکف داری ۸ اتاق و چند راهروی ورودی است.
شوربختانه در سالهای اخیر به علت عدم رسیدگی مناسب جداره حال روز خوبی ندارد و در ایوان خانه ابتهاج سمیعی بنایی موقت با دیواره گچی و سقف ایرانیت به ساختمان الحاق شده است.

پلان زیرزمین خاه دکتر ابتهاج سمیعی
پلان زیرزمین خاه دکتر ابتهاج سمیعی

زیرزمین خانه دارای چهار اتاق و یک حوضخانه است که در حال حاضر از وضعیت حوضو کاشی های آن خبری در دست نیست.
در شمال نیز دو راه پله که هر کدام با دو ستون سنگی مزین شده بودند قرار داشت که راه پله شرقی مرمت شده اما راه پله غربی وضعیت نامناسبی دارد.

پلکان شمال غربی خانه دکتر ابتهاج سمیعی
پلکان شمال غربی خانه دکتر ابتهاج سمیعی

در حیاط شمالی نیر یک حوض سنگی قاجاری بود که با عملیات مرمت لودری کلا تخریب و ویران شد. لازم به ذکر است استخری در حیاط جنوبی به همراه یک ساختمان دوطبقه نیز بنا شده است.
بخش شماره دو خانه ایتهاج سمیعی) این خانه که با معماری خاص و ویژه ساخته شده، در اختیار خاندان مژدهی باقی ماند و فاطمه مژدهی تا اواسط دهه ۷۰ در این خانه اسکان داشتند. معماری خاص این خانه نیاز به بازنگری دارد. این عمرات یک و نیم طبقه بوده و راه ورودی آن از بن بست حشمتی است.

خانه جنوب غربی عمارت ابتهاج متعلق به فاطمه مژدهی فرزند سپهبد مژدهی
خانه جنوب غربی عمارت ابتهاج متعلق به فاطمه مژدهی فرزند سپهبد مژدهی

بخش شماره ۳ خانه ابتهاج سمیعی) این خانه در شمال ساختمان مجدالملک قرار داشته که یک ساختمان دو طبقه در شمال و یک عمارت الحاقی در غرب آن قرار دارد. در حیاط این خانه یک حوض قاجاری بیضی در حال جان کندن است و پلکان زیبای عمارت اصلی نیز در حال تخریب.

حیاط عمارت شماره 3 خانه دکتر ابتهاج سمیعی
حیاط عمارت شماره ۳ خانه دکتر ابتهاج سمیعی

حیاط فوق الذکر مشجر و چند درخت مثمر در آن قرار دارد.
بخش شماره ۴ خانه دکتر ابتهاج سمیعی) این بخش نیز در زمان سپهبد مژدهی از عمارت اصلی جدا شد و حوض زیبای حیاط آن نیز در سال ۱۳۹۰ تخریب در حال حاضر خانواده ای در طبقه فوقانی آن اسکان دارند.

حیاط خانه شماره 4 خانه دکتر ابتهاج سمیعی
حیاط خانه شماره ۴ خانه دکتر ابتهاج سمیعی

نکته سوم) خانه استاد هوشنگ ابتهاج و پرونده ثبتی آن و … داستان های ویژه ای دارد، هر دو اثر خانه هوشنگ ابتهاج و دکتر ابتهاج در یک روز ثبت شدند.

عکس عمارتهای شمالی مجموعه خانه دکتر ابتهاج سمیعی
عکس عمارتهای شمالی مجموعه خانه دکتر ابتهاج سمیعی

نکته چهارم) پس از انتشار خبر تخریب بخشی از خانه دکتر ابتهاج، تکذیبه ای غیرواقعی منتشر شد، امیدوارم وجدانشان درد نگرفته باشد.
نکته پنجم) امیدورام اگر میراث می خواهد پرونده ثبتی عمارت را تهیه کند از تصاویر و … با ذکر منبع بهره مند شوند.
ته نویس) این گزارش را بدون اجازه و با افتخار تقدیم می کنم به همسفرم جناب آقای حسن حسینی نیکوی عزیز
منایع و سرچشمه ها درباره گزارش خانه دکتر عبدالحسین ابتهاج سمیعی؛
کتاب اطلس تهران قدیم، پژوهش و نگارش رضا شیرازیان
مقاله روزگار ناخوش باغ سردار، نفس‌ خانه تاریخی مجدالملک به شماره افتاده است، روزنامه ایران مورخ ۱۳۹۳/۴/۵
مقاله عبور محله ایــران از سد مشکلات همشهری محله شنبه ۳۱ تیر ۱۳۹۶
کتاب مشاهیر رجال تهران، عاقلی، باقر؛ گفتار، ۱۳۷۰، ص۲۵۹٫
مـجلهء‌ تحقیقات ایران‌شناسی به یاد دکتر عبد الحسین‌ سمیعی‌(۱۳۰۹‌-۱۳۷۹ ش) شمارهء ۲،سال هجدهم بهار ۱۳۷۹/۲۰۰۰
روزنامه نیویورک تایمز، مرگ همسر عبدالحسین ابتهاج سمیعی
1445443445_telegram کانال خبری تارنمای سفرنویس
کانال اعلام تورهای سفرنویس

همسفران

  1. حسین ولی پور

    مطلب در عین اختصار بسیار جامع وجالب بود امید که ساختمانهای دیگر نیز مورد عنایت قرار گیرند

    شهریار: سلام و سپاس

با ما همسفر باشید

XHTML: امکان استفاده از این کدها وجود دارد: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>