مناره کج مسجد
مناره کج مسجد

برای دیدن یک برج کج با انحراف ۴ درجه حتما باید به ایتالیا بروید و برج پیزا را با ۵۶ متر طول ببینید اما منار کج ساربان خودمان در محله جوباره اصفهان ۵۴ متره با زاویه انحراف ۸ درجه !!! یک مناره کج دیگه هم داریم به نام مناره کج مسجد سین در روستای سین شهر برخوار اصفهان با ۲۲ متر طول و ۳ درجه انحراف و کلی کج دیگر … (منار جنبان را هم فراموش نکنید)‌ اما …. یک منار کج دیگر در بندر لنگه است در مسجد ملک بن عباس؛
آدرس مسجد ملک بن عباس : استان هرمزگان ، شهر بندر لنگه ، محله بحرینی ها ،‌ در حاشیه جنوبی بلوار جدید بندر لنگه (خیابان پاسداران قدیم)
شماره ثبت در فهرست آثار ملی ایران : ۱۰۶۳ تاریخ ثبت ۱۷/۰۳/۱۳۵۴ ه خورشیدی
مختصات جغرافیایی ، آب و هوا ، نقشه مسجد ملک بن عباس و … :   ۵۴″۵۲’۲۶٫۳۷ N 26″32’46.04   E
ارتفاع از سطح دریا : ۱۰ متر
نامهای دیگر : مسجد آقا سید محمد عالم شرف البحرانی ، مسجد سید محمد عالم
دوران و بانی اثر : تیموری (بازسازی شده در دوران صفوی و قاجار) ، محمد بن عباس بحرینی
امکان بازدید : در ساعات غیر از نماز نیاز به هماهنگی قبلی دارد.

مقدمه:
نمی دونم اول درباره مناره کجِ مسجد ملک بن عباس لنگه توضیح بدم یا برج پیزای ایتالیا ،‌ یا اول درباره خود مناره توضیح بدم ، ‌یا سردرگمی من برای دیدن منار کجِ مسجد ملک بن عباس در شهر بندری لنگه . خوب از خود «منار» شروع کنم بهتره ،‌ منار یا همان «میلِ قبل از اسلام» یکی از ساز های معماری ایرانیه که معنی لغویش محلِ نور و آتشه (نار در زبان عربی)‌ و برای راهنمایی مسافران ساخته می شده (میل اژدها یا آتشگاه قدیمی ترین میل ایران در نور آباد ممسنی است) بعد از هجوم عربها به ایران مناره ها تغییر کاربری داده و تبدیل شدند به جایی برای گفتن اذان و اسمشان شد؛‌ موذنه و اگر ۲ تا بودند؛‌ گلدسته (بلندترین مناره دنیا ،‌ مناره قطب در دهلی هندوستان است با ۷۲ متر طول)

مناره کج مسجد ملک بن عباس در سال 1350
مناره کج مسجد ملک بن عباس در سال ۱۳۵۰

خوب بریم سر برج پیزا ؛‌ طولش ۵۶ متر با زاویه انحراف ۴ درجه اما منار کج ساربان خودمان در محله جوباره اصفهان ۵۴ متره با زاویه انحراف ۸ درجه !!! یک مناره کج دیگه هم داریم به نام مناره کج مسجد سین در روستای سین شهر برخوار اصفهان با ۲۲ متر طول و ۳ درجه انحراف (منار جنبان هم یادتان باشد)‌ خوب حالا بریم سر اصل جنس؛ منار کج مسجد ملک بن عباس بندرلنگه با حدود ۳ درجه انحراف به جانب شمال شرقی و طولِ (بین فقها اختلاف نظره اسناد سازمان میراث ۲۵ متر ،‌ افراد محلی و کتب ۳۲ تا ۳۵ متر ، نظر خود من ۲۷ متر!!!) مسجد ملک بن عباس در خیابان پاسداران قدیم یا بلوار جدید شهر ساخته شده ،‌ حالا ما توی شهر از هر کی می پرسیم خ پاسدران کجاست؟ نمی دونند! مسجد ملک بن عباس کجاس؟ نمی دونند! آقا مسجد ملک بن عباس کجاست؟ نمی دونم! دلیلش نمی دانم !  ….

هر چقدر خواستم مقیاسی برای کج بودن مناره پیدا کنم نشد! دست به دامن نرده شدم!
هر چقدر خواستم مقیاسی برای کج بودن مناره پیدا کنم نشد! دست به دامن نرده شدم!

پیشینه ساخت مسجد ملک بن عباس:
به احتمال زیاد بنای اولیه مسجد ملک بن عباس در زمان تیموری پایه ریزی شده بود که ۲ بار در زمان صفوی و قاجاریه بازسازی شده در سال ۱۲۳۷ ه خورشیدی محمد بن عباس بحرینی دستور داد در همان مکان قدیمی مسجدی برای اهالی و آقا سید محمد عالم شرف البحرانی از مجتهدین شیعه ساخته شود. البته آرامگاه سید محمد عالم (مرگ ۱۳۱۹ ه ق) همجوار مسجد است. خوب فکر کنم دلیل نداستن محل مسجد مشخص شد ! چون اهالی مسجد را به نام ملک بن عباس نمی شناختند و به نامهای اشاره شده در بالا بیشتر عادت داشتند !!!

تصویری از جبهه شمالی مسجد ملک بن عباس در سال 1350
تصویری از جبهه شمالی مسجد ملک بن عباس در سال ۱۳۵۰

ساخت مسجد توسط استاد محمد نامی (معمار مناره های بارگاه امام علی (ع)) به صورت مسجد یک ایوانی با قوس ها و طاق های دو ابرویی با سبک هندی شروع می شود. شبستان مسجد دارای یک ردیف ستون است که ۶ عدد از ستون ها در داخل و ۲ ستون در دو جانب قرار دارد ، پا ستون ها مستطیل شکل و به ابعاد ۹۵ در ۹۵ سانتی متر و ارتفاع ۲ متر که با آجرهای قالبی از گچ با نقوش زیبا تزئین شده است. ایوان مسجد نیز دارای ۶ ستون است و ۲ درگاه در دو سوی ایوان وجود دارد. گچ بری سقف شبستان و ایوان آن ، ترکیبی از قالب گیری و قطعات گل و بته است و نماسازی آن گچی است.

ایوان مسجد ملک بن عباس
ایوان مسجد ملک بن عباس منیع تصویر

مناره مسجد ملک بن عباس با تلفیق سبک معماری هندی و ایرانی و سه و نیم متر قطر ، در جنوب شرقی مسجد ملک بن عباس بنا شده است و پلکان مارپیچ آن با ۴۷ پله و ارتفاع تقریبی ۳۵ سانتی متر برای هر پله شما را به بالا هدایت می کند. محوطه آن با پنجره های مشبک و کاملاً به سبک هندی چوب سازی شده و کنده کاری های روی چوب به صورت قوس های تزیین و نماهای رواقی است . چتر سایبان روی مأذنه ، تقلیدی از مرغان پر گشاده هندی است .

تزئینات زیبای ایوان مسجد ملک بن عباس
تزئینات زیبای ایوان مسجد ملک بن عباس

شبکه های چوبی تحتانی آن مشبک و منطبق بر ترکیب های کثیر الاضلاع هندی و از چوب است . سبک درب سازی آن ایرانی بوده و بقیه گل دسته یعنی ستون استوانه ای شکل و تزیینات آجرکاری و گچ بری و ستون سازی زیر مأذنه دارای نقش و سبک دوران قاجار و متأثر از سبک معماری و تزییناتی دوران صفوی است .

موذنه منار کج مسجد ملک بن عباس
موذنه منار کج مسجد ملک بن عباس

قصدم از نوشتم این مطلب این نبود که ایتالیا نروید و یا این ها را با هم مقایسه کنم ، قصدم این بود که اگر رفتید ایتالیا برای دیدن پیزا ،‌ بدانیم در ایران هم مناره کج داریم !!!

مناره و شبستان مسجد ملک بن عباس
مناره و شبستان مسجد ملک بن عباس

نکته ها :‌
این گزارش را بدون اجازه و با کمال افتخار تقدیم می کنم به همسفری (سرکار خانم شادی گنجی) که قرار بود با ما در بازدید از کاروانسرای شاه عباسی ورده همراه باشد ، اما سعادت نصیب ما نشد.
به گفته بعضی ها دومین فرودگاه ایران بعد از قلعه مرغی تهران در شهر بندرلنگه ساخته شده بود. ساختمان بازسازی شده فرودگاه نیز در لیست آثار ملی ایران ثبت شده است.
اولین حسینیه شهر بندر لنگه به نام «حسینیه حداد» در کنار مسجد به صورت شبانه تخریب شده !!
از همکاری آقای بردبار ۰۹۳۶۲۳۹۸۱۱۴ در لنگه نیوز برای تهیه این گزارش ممنونم .
خوردن ماهی قدر را در بندر لنگه از دست ندهید.

منابع:
اسناد ثبتی فهرست آثار ثبتی ملی ایران در سازمان میراث فرهنگی
کتاب راهنمای جامع ایرانگردی استان هرمزگان ،‌ حسین زنده دل، ج۱. چاپ و انتشار سال ۱۹۹۸ میلادی
تاریخ لنجه ،‌ الوحیدی الخنجی ، چاپ  دبی: دار الأمة للنشر والتوزیع، ۱۹۸۸ میلادی
کتاب آثار ایران، آندره گدار
کتاب باستان شناسی ایران باستان، لوئی وندربرگ
کتاب تاثیر هنر ساسانی بر هنر اسلامی، عباس زمانی
کتاب معماری ایران دوره اسلامی، محمد یوسف کیانی
روزنامه همشهری ۱۱ اردیبهشت سال ۱۳۹۰